Shloka 23

सम्पाति

अङ्गदसंवादः / Sampati and Angada: Genealogy, Jatayu, and the Search Vow

Devanagari script

ते वयं दण्डकारण्यं विचित्य सुसमाहिताः।।।।अज्ञानात्तु प्रविष्टास्स्म धर्मिण्या विवृतं बिलम्।

Transliteration

te vayaṃ daṇḍakāraṇyaṃ vicitya su-samāhitāḥ | ajñānāt tu praviṣṭāḥ sma dharmiṇyā vivṛtaṃ bilam ||

Translation

ہم نے دندکارنْیہ کو پوری یکسوئی سے چھان مارا؛ مگر نادانی میں ایک غار میں داخل ہو گئے جو ایک دھرم پر قائم تپسوی عورت نے کھول رکھا تھا۔

Word by Word

• ते: those (we)
• ते: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• वयम्: we
• वयम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, बहुवचन

• दण्डकारण्यम्: Daṇḍaka forest
• दण्डकारण्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दण्डक-अरण्य (प्रातिपदिक; दण्डक + अरण्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (name: 'forest of Daṇḍaka')

• विचित्य: having searched
• विचित्य: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: चि (धातु) → वि + चि → विचित्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वक्रिया; ‘विचि’ = search/examine

• सुसमाहिताः: well-attentive / well-composed
• सुसमाहिताः: कर्ता (Karta/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु-समाहित (प्रातिपदिक; सु + समाहित)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अव्ययीभाव (सु + समाहित = well-composed); वयम् विशेषयति

• अज्ञानात्: out of ignorance
• अज्ञानात्: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: अज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थ (because of ignorance)

• तु: but
• तु: सम्बन्धसूचक (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• प्रविष्टाः: entered
• प्रविष्टाः: क्रियापद (Predicate with 'sma')
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु) → प्र + विश् → प्रविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्तरि कृदन्त (Past Active Participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; वयम् विशेषयति

• स्म: (indeed; past marker)
• स्म: कालसूचक (Tense particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्म-निपात (past tense marker with participle)

• धर्मिण्याः: of the righteous/ascetic woman
• धर्मिण्याः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: धर्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• विवृतम्: opened
• विवृतम्: कर्म (Karma/Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वृ (धातु) → वि + वृ → विवृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बिलम् विशेषयति

• बिलम्: cave
• बिलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

'Having searched the forest of Dandaka carefully, we all entered this large hole unknowingly.

Characters & Entities

• Daṇḍakāraṇya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Even disciplined effort can be diverted by ignorance (ajñāna). Dharma involves acknowledging mistakes truthfully and returning to the righteous objective without self-deception.

What is the narrative situation?

The search party, after combing Daṇḍaka, accidentally enters a cave associated with an ascetic woman, causing delay.

Which character virtue is emphasized?

Attentiveness and sincerity in the mission, alongside humility in admitting unintended error.