Shloka 16

Devanagari script

तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात्।रामस्य तु पितुर्मित्रं जटायुर्नाम गृध्रराट्।।।।ददर्श सीतां वैदेहीं ह्रियमाणां विहायसा।

Transliteration

tasya bhāryā janasthānād rāvaṇena hṛtā balāt |

rāmasya tu pitur mitraṃ jaṭāyur nāma gṛdhrarāṭ ||

dadarśa sītāṃ vaidehīṃ hriyamāṇāṃ vihāyasā |

Translation

اس کے بعد جنَستھان سے اس کی بھاریہ سیتا کو راون نے زور و جبر سے ہر لیا۔ رام کے پتا کے متر، گِدھروں کے راجا جٹایو نے، ویدیہہ کی سیتا کو آکاش مارگ سے لے جائے جاتے دیکھا۔

Word by Word

• तस्य: of him / his
• तस्य: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भव (pronoun)

• भार्या: wife
• भार्या: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• जनस्थानात्: from Janasthāna
• जनस्थानात्: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: जनस्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)

• रावणेन: by Rāvaṇa
• रावणेन: करण (Karaṇa/Agent-instrument; doer in passive)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• हृता: abducted / carried off
• हृता: क्रियापद (Kriyā; passive predicate)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु) → हृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• बलात्: by force
• बलात्: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th) एकवचन; अव्ययीभावार्थे (adverbial: 'by force')

• रामस्य: of Rāma
• रामस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• तु: but / indeed
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (contrast/emphasis)

• पितुः: of (his) father
• पितुः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• मित्रम्: friend
• मित्रम्: कर्ता (Karta/Subject complement)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समानााधिकरण (apposition to jaṭāyuḥ)

• जटायुः: Jaṭāyu
• जटायुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: जटायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name / called
• नाम: विशेषण-सम्बन्ध (Name marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-निपात (quotative/‘by name’)

• गृध्रराट्: king of vultures
• गृध्रराट्: कर्ता (Karta/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: गृध्र-राट् (प्रातिपदिक; गृध्र + राट्)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpuruṣa: 'king of vultures')

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सीताम्: Sītā
• सीताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• वैदेहीम्: Vaidehī (princess of Videha)
• वैदेहीम्: कर्म (Karma/Object qualifier)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सीतायाः विशेषण/अप्पोजिशन (apposition)

• ह्रियमाणाम्: being carried off
• ह्रियमाणाम्: कर्म (Karma/Object qualifier)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु) → ह्रियमाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकर्मणि कृदन्त (Present Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सीताम् विशेषयति

• विहायसा: through the sky
• विहायसा: करण/अधिकरण (Karaṇa/means; also path-locative sense)
• Type: Noun
• Root: विहायस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; साधन/मार्गार्थ (by way of the sky)

Context

'His wife was abducted from Janasthana by Ravana. The king of vultures Jatayu, a friend of Rama's father observed princess of Videha, being forcibly carried away through the aerial region.

Characters & Entities

• Janasthāna
• Rāvaṇa
• Rāma
• Daśaratha (implied via 'Rāma’s father')
• Jaṭāyu
• Sītā (Vaidehī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as protective duty and loyalty: Jatāyu’s relationship to Daśaratha becomes a moral impetus to defend Rāma’s wife.

What is the narrative situation?

Aṅgada recounts the moment of abduction and the key witness: Jatāyu sees Sītā being taken through the sky by Rāvaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Jatāyu’s loyal vigilance—he notices wrongdoing and is positioned to respond rather than remain passive.