Shloka 14

Devanagari script

ततस्ते ददृशुर्घोरं सागरं वरुणालयम्।अपारमभिगर्जन्तं घोरैरूर्मिभिरावृतम्।।।।

Transliteration

tatas te dadṛśur ghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam |

apāram abhigarjantaṃ ghorair ūrmibhir āvṛtam ||

Translation

پھر انہوں نے اُس ہولناک ساگر کو دیکھا—ورُن دیو کا آشیانہ—جو بے کنار تھا، گرجتا تھا، اور خوفناک موجوں سے ڈھکا ہوا تھا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: अधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• ते: they
• ते: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ददृशुः: saw
• ददृशुः: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• घोरम्: terrible
• घोरम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with सागरम्)

• सागरम्: ocean
• सागरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वरुणालयम्: abode of Varuṇa
• वरुणालयम्: विशेषण (Appositive qualifier)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (abode of Varuṇa); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (appositional to सागरम्)

• अपारम्: boundless
• अपारम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अपार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with सागरम्)

• अभिगर्जन्तम्: roaring
• अभिगर्जन्तम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अभि + √गर्ज् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with सागरम्)

• घोरैः: terrific
• घोरैः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (agreeing with ऊर्मिभिः)

• ऊर्मिभिः: with waves
• ऊर्मिभिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), बहुवचन

• आवृतम्: covered/surrounded
• आवृतम्: विधेय (Predicate qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आ + √वृ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with सागरम्)

Context

Then the monkeys saw the boundless, dreary ocean roaring wild with its terrific waves spread all over.

Characters & Entities

• Vānaras
• Sāgara (sea)
• Varuṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes humility before the vast forces of nature and the divine order they represent; the ocean evokes awe that tempers pride.

What is the narrative situation?

Having been led out, the vānaras now see the immense ocean they must confront in their search for Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Reverent awareness and realism—recognizing the true magnitude of the task ahead.