Shloka 19

स्वयंप्रभा

प्रश्नोत्तरम् / Svayamprabha Explains the Golden Forest and Questions the Vanaras

Devanagari script

इमान्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च।।4.51.19।।भुक्त्वा पीत्वा च पानीयं सर्वं मे वक्तुमर्हथ।

Transliteration

imāny abhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca || 4.51.19 || bhuktvā pītvā ca pānīyaṃ sarvaṃ me vaktum arhatha |

Translation

یہ کھانے کے لائق جڑیں اور پھل تناول کرو، اور یہ پانی پی لو؛ پھر تم سب کچھ مجھے بیان کرنے کے لائق ہو۔

Word by Word

• इमानि: these
• इमानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), बहुवचन (pl.)

• अभ्यवहार्याणि: edibles, things to be eaten
• अभ्यवहार्याणि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभ्यवहार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), बहुवचन (pl.); विशेषणम् (edible/fit to be eaten)

• मूलानि: roots
• मूलानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), बहुवचन (pl.)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• फलानि: fruits
• फलानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), बहुवचन (pl.)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• भुक्त्वा: having eaten
• भुक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘having eaten’

• पीत्वा: having drunk
• पीत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having drunk’

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• पानीयम्: drink, water
• पानीयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पानीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.)

• मे: to me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (Dat. 4) एकवचन (sg.) (enclitic)

• वक्तुम्: to tell
• वक्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to speak/tell’

• अर्हथ: you should / you are fit (to)
• अर्हथ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Pres.), मध्यमपुरुष (2nd), बहुवचन (pl.), परस्मैपद

Context

The noble ascetic committed to the welfare of all beings replied to Hanuman's enquiry:

Characters & Entities

• mūla (roots)
• phala (fruits)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Atithi-satkara (care for guests): dharma prioritizes relieving suffering (hunger/thirst) before demanding explanations—compassion precedes interrogation.

What is the narrative situation?

The ascetic offers food and water to the exhausted party and asks them to speak afterward.

Which character virtue is emphasized?

Benevolence and orderly conduct—she shows kindness while maintaining a proper sequence of care, then truthful disclosure.