Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

एकोनपञ्चाशः सर्गः (Sarga 49)

Aṅgada Re-energizes the Southern Search Party

अवरुह्य ततो भूमिं श्रान्ता विगतचेतसः।स्थित्वा मुहूर्तं तत्राथ वृक्षमूलमुपाश्रिताः।।।।

avaruhya tato bhūmiṃ śrāntā vigatacetasaḥ | sthitvā muhūrtaṃ tatrātha vṛkṣamūlam upāśritāḥ ||

پھر وہ زمین پر اترے؛ تھکن سے چور اور دل شکستہ تھے۔ وہاں ایک گھڑی ٹھہر کر، پھر درخت کی جڑ کے سائے میں پناہ لی۔

अवरुह्यhaving descended
अवरुह्य:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootava-ruh (रुह् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having descended’
ततःthen
ततः:
Kala/Desha-adhikarana (काल/देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोगः (adverb) ‘then/from there’
भूमिम्ground
भूमिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
श्रान्ताःtired
श्रान्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśrānta (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषण (tired)
विगतचेतसःdejected/dispirited
विगतचेतसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvigata-cetas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुष-समासः (विगतं चेतः येषाम्)
स्थित्वाhaving stood
स्थित्वा:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsthā (स्था धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having stood’
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootmuhūrta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कालवाचक (duration)
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (sequencer) ‘then/and then’
वृक्षमूलम्the foot/root of a tree
वृक्षमूलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvṛkṣa-mūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (वृक्षस्य मूलम्)
उपाश्रिताःhaving taken shelter (at)
उपाश्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootupa-ā-śri (श्रि धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), प्रथमा-विभक्तिः, पुंलिङ्गे, बहुवचनम्; ‘having resorted to/leaned on’

Descending to the foothills, the exhausted monkeys became quiet. Fatigued and disheartened, they assembled under a tree, stood for a moment and then lay down.

V
vānara-s
T
tree (vṛkṣa)

FAQs

Dharma includes wise self-management: pausing to recover strength supports the larger righteous duty rather than abandoning it.

After descending from the mountain, the troop halts briefly and rests under a tree.

Pragmatic endurance—recognizing fatigue and restoring capacity to continue the mission.