Shloka 22
विन्ध्यगुहाविचयः — Searching the Vindhya Caves and the Cursed Forest
Southern Search
Devanagari script
तेऽपि तस्मिन्निरुच्छवासे वानरा जितकाशिनः।व्यचिन्वन्प्रायशस्तत्र सर्वं तद्गिरिगह्वरम्।।।।
Transliteration
te 'pi tasmin nirucchvāse vānarā jitakāśinaḥ |
vyacinvan prāyaśas tatra sarvaṃ tad girigahvaram ||
Translation
جب وہ بے سانس پڑا تھا تو وانر—دشمن پر فتح پا کر—اس پہاڑی غار کے اندر تقریباً ہر جگہ تلاش کرنے لگے۔
Word by Word
तेthey
ते:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (also)
तस्मिन्in that (state)
तस्मिन्:
अधिकरण (location/condition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
निरुच्छ्वासेwhen (he was) breathless/dead
निरुच्छ्वासे:
अधिकरण (condition)
TypeNoun
Rootनिर्-उच्छ्वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘breathless/dead’ अवस्था
वानराःmonkeys
वानराः:
कर्ता (apposition to ते)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
जित-काशिनःhaving overcome fatigue/weakness
जित-काशिनः:
विशेषण (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजि (धातु) + काशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण of वानराः; समासः—तत्पुरुष (काशिनः जिताः येन/यैः)
व्यचिन्वन्they searched
व्यचिन्वन्:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootवि-चि (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
प्रायशःmostly
प्रायशः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्रायशः (अव्यय)
Formअव्यय; प्रमाण/आवृत्तिवाचक क्रियाविशेषण (mostly/for the most part)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक
सर्वम्entire
सर्वम्:
विशेषण (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of गिरिगह्वरम्
तत्that
तत्:
विशेषण (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; विशेषण of गिरिगह्वरम्
गिरि-गह्वरम्mountain-cave/cleft
गिरि-गह्वरम्:
कर्म (object searched)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + गह्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (गिरेः गह्वरम्)
Context
He breathed his last, and the monkeys who won went searching almost all over the mountain caves.
Characters & Entities
V
vānarāḥ (monkeys)G
girigahvara (mountain cave)FAQs
Dharma is sustained commitment: even after danger is removed, they return to the assigned task—careful searching—without being distracted by victory.
After the demon dies, the Vānara party continues the search throughout the cave.
Focus and perseverance in carrying out one’s duty.