Shloka 15

पृथिवीमण्डलपरिज्ञानम्

Sugriva on Surveying the Earth’s Regions

Devanagari script

उदयं तत्र पश्यामि पर्वतं धातुमण्डितम्।क्षीरोदं सागरं चैव नित्यमप्सरसालयम्।।।।

Transliteration

udayaṁ tatra paśyāmi parvataṁ dhātumaṇḍitam |

kṣīrodaṁ sāgaraṁ caiva nityam apsarasālayam ||

Translation

وہاں میں نے اُدیہ پہاڑ دیکھا جو گوناگوں دھاتوں سے آراستہ تھا، اور نیز کَشیروَد ساگر—دودھ کا سمندر—جو ہمیشہ اپسراؤں کی آمد و رفت کا مسکن ہے۔

Word by Word

• उदयम्: Udaya (mountain of sunrise)
• उदयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; (उदय-पर्वतं इति प्रसिद्धिः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक (there)

• पश्यामि: I see/saw
• पश्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्

• पर्वतम्: mountain
• पर्वतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; उदयम्-समनाधिकरणम्

• धातुमण्डितम्: adorned with minerals
• धातुमण्डितम्: Karma-anvayi (कर्म-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: धातु (प्रातिपदिक) + मण्डित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-तत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; पर्वतम्-विशेषणम्; ‘धातुभिः मण्डितम्’

• क्षीरोदम्: milky
• क्षीरोदम्: Karma-anvayi (कर्म-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: क्षीर-उद (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; सागरम्-विशेषणम्; ‘क्षीरस्य उदः’ (milky)

• सागरम्: ocean
• सागरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय

• एव: also/indeed
• एव: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक (indeed/also)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावे क्रियाविशेषणम् (adverbial accusative)

• अप्सरसालयम्: abode of apsaras
• अप्सरसालयम्: Karma-anvayi (कर्म-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; सागरम्-विशेषणम्; ‘अप्सरसाम् आलयम्’

Context

'O king! chased thus by Vali, I ran and turned back and ran again-fast.

Characters & Entities

• Kṣīroda (Milk-Ocean)
• Apsarases

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The ethical emphasis is on satya as accurate witnessing—Sugrīva reports what he personally observed while fleeing, strengthening credibility in counsel and alliance.

What is the narrative situation?

Sugrīva recounts the far-ranging course of his flight as Vālī chased him, describing landmarks he saw in the eastern direction.

Which character virtue is emphasized?

Truthfulness and clarity in narration—reporting concrete details rather than exaggeration.