Shloka 28

Devanagari script

तमतिक्रम्य लक्ष्मीवान्समुद्रे शतयोजने।।4.41.28।।गिरिः पुष्पितको नाम सिद्धचारणसेवितः।

Transliteration

tam atikramya lakṣmīvān samudre śatayojane |

giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ ||

Translation

اس (جزیرے) سے آگے بڑھ کر، سمندر میں سو یوجن کے فاصلے پر، پُشپِتک نام کا ایک نہایت بابرکت پہاڑ ہے، جس کی زیارت و سکونت سدھوں اور چارنوں کے لیے محبوب ہے۔

Word by Word

• तम्: that (one/it)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• अतिक्रम्य: having crossed
• अतिक्रम्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अति + क्रम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), ‘having crossed/overstepped’

• लक्ष्मीवान्: prosperous, splendid
• लक्ष्मीवान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लक्ष्मीवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)

• समुद्रे: in the sea
• समुद्रे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन

• शतयोजने: at (a distance of) a hundred yojanas
• शतयोजने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शत + योजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; द्विगु-समासः = ‘शतं योजनानि’ (a hundred yojanas)

• गिरिः: mountain
• गिरिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• पुष्पितकः: Puṣpitaka
• पुष्पितकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्पितक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नामविशेष (proper name)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय, नामनिर्देशक (indeclinable indicating appellation)

• सिद्धचारणसेवितः: frequented by siddhas and cāraṇas
• सिद्धचारणसेवितः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध + चारण + सेवित (कृदन्त, √सेव्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (समाहार/सम्बन्ध) = ‘सिद्धैः चारणैश्च सेवितः’ (frequented by Siddhas and Cāraṇas)

Characters & Entities

• Siddhas
• Cāraṇas
• Sea (samudra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is sustained effort: the righteous quest continues beyond each milestone, without complacency.

What is the narrative situation?

Sugriva provides further route markers beyond the island, naming Mt. Puṣpitaka in the sea.

Which character virtue is emphasized?

Endurance and methodical searching—step-by-step progress guided by knowledge.