Shloka 46

पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः

Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita

Devanagari script

क्षीरोदं समतिक्रम्य तदा द्रक्ष्यथ वानराः।।4.40.46।।जलोदं सागरं शीघ्रं सर्वभूतभयावहम्।

Transliteration

kṣīrodaṃ samatikramya tadā drakṣyatha vānarāḥ || 4.40.46 ||

jalodaṃ sāgaraṃ śīghraṃ sarva-bhūta-bhayāvaham |

Translation

اے وानرو! جب تم ‘کشیروَد’ (دودھ کے سمندر) کو پار کر لو گے، تب تم جلد ہی ‘جَلود’ نام کے سمندر کو دیکھو گے—جو تمام جانداروں کے لیے ہولناک اور خوف انگیز ہے۔

Word by Word

• क्षीरोदम्: the Kṣīroda (Milky Ocean)
• क्षीरोदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षीर + उद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समतिक्रम्य: having crossed
• समतिक्रम्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-अति-क्रम् (क्रम् धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having crossed/ gone beyond’

• तदा: then
• तदा: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• द्रक्ष्यथ: you (pl.) will see
• द्रक्ष्यथ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (दृश् धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• वानराः: O monkeys
• वानराः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), बहुवचन

• जलोदम्: the Jaloda ocean
• जलोदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल + उद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सागरम्: sea
• सागरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; जलोदम् इत्यस्य विशेष्य/अप्पोजिशन

• शीघ्रम्: swiftly
• शीघ्रम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)

• सर्वभूतभयावहम्: bringing fear to all beings
• सर्वभूतभयावहम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + भूत + भय + आवह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् सागरम् प्रति

Context

'The deities, called charanas, yakshas and kinneras, also apsarasas keep comingthere to stoll by that lotus pond.

Characters & Entities

• Kṣīroda (Milky Ocean)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is perseverance with awareness: righteous work may require entering frightening regions without abandoning truth or duty.

What is the narrative situation?

Sugriva outlines the route sequence: after Kṣīroda comes the formidable Jaloda ocean.

Which character virtue is emphasized?

Courage guided by instruction—bravery that follows wise counsel rather than recklessness.