Shloka 15

हनूमद्

दूत्यम् / Hanuman’s Mediation and Lakshmana’s Appeal to Sugriva

Devanagari script

दनुर्नाम दितेः पुत्रश्शापाद्राक्षसतां गतः।आख्यातस्तेन सुग्रीवस्समर्थो वानरर्षभः।।

Transliteration

danur nāma diteḥ putraḥ śāpād rākṣasatāṃ gataḥ | ākhyātas tena sugrīvaḥ samartho vānararṣabhaḥ ||

Translation

دِتی کے بیٹے، دَنو نامی، جو شاپ کے سبب راکشس کی حالت کو پہنچ گیا تھا، اس نے خبر دی کہ وानروں میں وृषبھ کے مانند سوگریو اس کام کے لیے پوری طرح قادر ہوگا۔

Word by Word

• दनुः: Danu (name)
• दनुः: कर्तृ/विषयः (subject)
• Type: Noun
• Root: दनु (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• नाम: named / called
• नाम: सम्बन्ध/विशेषण-भावः (naming/appositional marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; नाम-इति संज्ञासूचक-निपातः (indeclinable particle indicating a name: “called/namely”)

• दितेः: of Diti
• दितेः: सम्बन्धः (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (Feminine, Genitive, Singular)

• पुत्रः: son
• पुत्रः: कर्तृ/विषयः (subject; in apposition to दनुः)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• शापात्: by/from a curse
• शापात्: अपादानम् (source/cause: “from/by a curse”)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Masculine, Ablative, Singular)

• राक्षसताम्: demonhood / the state of being a demon
• राक्षसताम्: कर्म (object/state attained)
• Type: Noun
• Root: राक्षसता (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• गतः: became / attained
• गतः: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातुः) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियार्थे ‘अभवत्/प्राप्तवान्’ (Past participle in -ta; Masculine, Nominative, Singular; functioning as finite sense “became/attained”)

• आख्यातः: was told / was said
• आख्यातः: क्रिया (predicate; passive sense)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातुः) → आख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘कथितः/उक्तः’ (Past participle; Masculine, Nominative, Singular; “was told/was said”)

• तेन: by him / by that (person)
• तेन: करणम् (instrument/agent in passive: “by him”)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Pronoun; Instrumental, Singular)

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: कर्तृ/विषयः (subject)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• समर्थः: capable / competent
• समर्थः: विशेषणम् (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: समर्थ (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (Masculine, Nominative, Singular; adjective qualifying सुग्रीवः)

• वानरर्षभः: bull among monkeys / best of monkeys
• वानरर्षभः: कर्तृ/विषयः (subject-apposition)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिकम्) + ऋषभ (प्रातिपदिकम्)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणाम् ऋषभः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Genitive tatpurusha; Masculine, Nominative, Singular; in apposition to सुग्रीवः)

Context

'Diti's son called Danu who had been cursed to live the life of a demon had said that Sugriva, the best among monkeys, would be able to locate her.

Characters & Entities

• Diti
• Danu
• Sugriva
• Rakshasa (state due to curse)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is advanced through rightful alliance and capability: the narrative legitimizes seeking help from the competent (Sugrīva) to correct injustice (Sītā’s abduction).

What is the narrative situation?

A prior declaration/prophetic statement is cited: Danu (cursed into rākṣasa-state) indicated Sugrīva’s ability to help in the mission.

Which character virtue is emphasized?

Sugrīva’s competence and leadership (samarthatā), making him a fitting ally in a dharmic cause.