Shloka 17

उद्योगप्रवर्तनम्

Mobilization and Counsel on Kingship

Devanagari script

तटाकमिव तं दृष्ट्वा रामः कुड्मलपङ्कजम्।।4.38.17।।वानराणां महत्सैन्यं सुग्रीवे प्रीतिमानभूत्।

Transliteration

taṭākam iva taṃ dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam | vānarāṇāṃ mahatsainyaṃ sugrīve prītimān abhūt ||

Translation

اس عظیم و جلیل بندر لشکر کو دیکھ کر—جو گویا کنول کی کلیوں سے بھرا ہوا تالاب تھا—شری رام کے دل میں سُگریو کے لیے مسرّت و محبت جاگ اٹھی۔

Word by Word

• तटाकम्: a pond
• तटाकम्: उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: तटाक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्

• इव: like
• इव: उपमा-सम्बन्ध (Comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्ययम् (particle of comparison)

• तम्: that (army/scene)
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्

• कुड्मलपङ्कजम्: full of lotus-buds
• कुड्मलपङ्कजम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कुड्मल + पङ्कज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; कर्मधारयः (कुड्मलानि पङ्कजानि यस्मिन्/यत् = having budded lotuses)

• वानराणाम्: of the monkeys
• वानराणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचनम्

• महत्: great
• महत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् सैन्यम् प्रति

• सैन्यम्: army
• सैन्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्

• सुग्रीवे: towards/for Sugriva (in him)
• सुग्रीवे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी (7th/Locative), एकवचनम्

• प्रीतिमान्: pleased, affectionate
• प्रीतिमान्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रीतिमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम् रामः प्रति

• अभूत्: became
• अभूत्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Context

Rama was pleased on beholding the great army of monkeys standing, resembling a pond full of lotus buds.

Characters & Entities

• Rāma
• Sugrīva
• Vānara army (monkeys)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes recognizing and honoring rightful support: Rāma’s pleased response affirms the ethical value of loyal assistance and orderly strength used for a just cause.

What is the narrative situation?

Rāma observes the vast vānara army assembled with Sugrīva and feels pleased.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s gratitude and discernment—he appreciates disciplined support in service of a righteous mission.