Shloka 4

किष्किन्धाकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः — सुग्रीवस्य भय-त्यागः, कृतज्ञता, तथा लक्ष्मणेन सान्त्वन-प्रेरणा

Sugriva’s Reassurance and Lakshmana’s Counsel

Devanagari script

स लक्ष्मणं भीमबलं सर्ववानरसत्तमः।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीव स्सम्प्रहर्षयन्।।।।

Transliteration

sa lakṣmaṇaṃ bhīmabalaṃ sarvavānarasattamaḥ |

abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaḥ sampraharṣayan ||

Translation

وہ سُگریو، جو سب وانروں میں افضل تھا، نہایت زور آور لکشمن سے مؤدبانہ کلام میں مخاطب ہوا، تاکہ اسے خوش اور مطمئن کرے۔

Word by Word

• सः: he (Sugriva)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लक्ष्मणम्: Lakshmana
• लक्ष्मणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भीमबलम्: of formidable strength
• भीमबलम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीम + बल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (भीमं बलं यस्य/भीमबलः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘लक्ष्मणम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• सर्ववानरसत्तमः: the best among all monkeys
• सर्ववानरसत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + वानर + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: सर्वेषां वानराणां सत्तमः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

• प्रश्रितम्: humble/polite
• प्रश्रितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वाक्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थे ‘विनीत/नम्र’

• वाक्यम्: words/speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य समानााधिकरणम्

• सम्प्रहर्षयन्: pleasing/cheering (him)
• सम्प्रहर्षयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + हृष् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकर्तरि कृदन्त (Present active participle/शतृ); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सुग्रीवः’ इत्यस्य विशेषणम्; क्रियाविशेषण-भावे (while pleasing/cheering)

Context

Sugriva, the noblest of all monkeys, spoke these polite words in a pleasing manner to Lakshmana of terrific strength:

Characters & Entities

• Sugriva
• Lakshmana
• Vānara host

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Proper speech (vāg-dharma) is part of righteousness: even amid conflict, one should respond with courtesy to restore harmony and uphold alliance-duties.

What is the narrative situation?

Sugriva, chastened by Lakshmana’s presence, transitions into respectful dialogue to repair relations and proceed with Rama’s mission.

Which character virtue is emphasized?

Diplomacy and humility: Sugriva chooses respectful words to de-escalate tension.