Previous Verse

Shloka 19

कृतघ्ननिन्दा तथा सुग्रीवप्रबोधनम्

Condemnation of Ingratitude and Admonition of Sugriva

न नूनमिक्ष्वाकुवरस्य कार्मुकच्युतान् शरान्पश्यसि वज्र सन्निभान्।तत स्सुखं नाम निषेवसे सुखी।न रामकार्यं मनसाऽप्यवेक्षसे।।।।

na nūnam ikṣvāku-varasya kārmuka-cyutān śarān paśyasi vajra-sannibhān |

tataḥ sukhaṃ nāma niṣevase sukhī |

na rāma-kāryaṃ manasā ’py avekṣase ||

یقیناً تو نے اِکشواکو کُل کے اُس برترین (رام) کے کمان سے چھوٹے، بجلی جیسے شروں کو سچ مچ نہیں دیکھا۔ اسی لیے تو بےخوف آرام میں مگن ہے، اور رام کے کام کی طرف دل سے بھی توجہ نہیں کرتا۔

not
:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
नूनम्surely
नूनम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक (adverb of certainty)
इक्ष्वाकुवरस्यof the best of the Ikshvakus
इक्ष्वाकुवरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइक्ष्वाकुवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषः (इक्ष्वाकूणां वरः)
कार्मुकच्युतान्released from the bow
कार्मुकच्युतान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकार्मुक (प्रातिपदिक) + च्युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (कार्मुकात् च्युताः)
शरान्arrows
शरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
पश्यसिyou see
पश्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वज्रसन्निभान्like thunderbolts
वज्रसन्निभान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवज्र (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (वज्रवत् सन्निभाः)
ततःthen/therefore
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/ततः (adverb: then/therefore)
सुखम्comfort/pleasure
सुखम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘निषेवसे’ इत्यस्य कर्म
नामindeed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
निषेवसेyou indulge in/resort to
निषेवसे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + सेव् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
सुखीbeing at ease
सुखी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसुखिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषणम्
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
रामकार्यंRama's task
रामकार्यं:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक) + कार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रामस्य कार्यम्)
मनसाwith the mind
मनसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (even/also)
अवेक्षसेyou consider/attend to
अवेक्षसे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + ईक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

As soon as Sugriva jumped up ,Ruma and other women-folk rose to their feet like the clusters of stars around the full-Moon in the sky.

L
Lakṣmaṇa
S
Sugrīva
R
Rāma
I
Ikṣvāku dynasty
B
Bow
A
Arrows

FAQs

Dharma requires vigilance and prioritizing pledged duty over indulgence; comfort that ignores responsibility is adharma and violates satya toward one’s ally.

Lakṣmaṇa explains Sugrīva’s complacency as ignorance (or disregard) of Rāma’s power and seriousness, rebuking him for not focusing on Sītā’s search.

Resolve in duty—Lakṣmaṇa embodies unwavering commitment to Rāma’s mission and intolerance for procrastination.