Shloka 3

न मे दुर्व्याहृतं किञ्चिन्नापि मे दुरनुष्ठितम्।लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये।।

na me durvyāhṛtaṃ kiñcin nāpi me duranuṣṭhitam | lakṣmaṇo rāghava-bhrātā kruddhaḥ kim iti cintaye ||

میں نے نہ کوئی سخت بات کہی ہے، نہ کوئی ناروا کام کیا ہے۔ پھر راگھو کے بھائی لکشمن مجھ پر کیوں غضبناک ہیں؟

not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
मेof me/my
मे:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; enclitic form
दुर्व्याहृतम्a harsh utterance
दुर्व्याहृतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदुर् (उपसर्ग/अव्यय) + वि + आ + हृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘ill-spoken/harshly uttered’
किञ्चित्anything
किञ्चित्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् ‘anything/a little’
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्यय (also/even)
मेof me/my
मे:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
दुरनुष्ठितम्a wrong deed
दुरनुष्ठितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदुर् (अव्यय) + अनु + स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘ill-done/misconduct’
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
राघव-भ्राताRaghava's brother
राघव-भ्राता:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक) + भ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राघवस्य भ्राता)
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
किम्why/what
किम्:
Hetu/Prashna (हेतु/प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति-अव्यय (quotative)
चिन्तयेI think
चिन्तये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

'He who deserves propitiation, should not be offended, more so by a grateful man, remembering the help received by him earlier.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāghava (Rāma)

FAQs

Dharma here emphasizes self-examination and accountability: before blaming others, one should honestly review one’s speech and actions.

Sugriva learns that Lakṣmaṇa is furious and approaching; he anxiously reflects on what offense he might have caused.

Introspection and restraint in speech—valuing truthful assessment of one’s conduct.