शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्
Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva
कृतार्था ह्यकृतार्थानां मित्राणां न भवन्ति ये।तान्मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते।।
kṛtārthā hy akṛtārthānāṃ mitrāṇāṃ na bhavanti ye |
tān mṛtān api kravyādāḥ kṛtaghnān nopabhuñjate ||
جو لوگ اپنا مطلب نکل جانے کے بعد بھی حاجت مند دوستوں کا ساتھ نہیں دیتے، ایسے ناشکرے اتنے خبیث ہیں کہ مرنے کے بعد بھی گوشت خور درندے انہیں نہیں کھاتے۔
'Even the carnivorous animals dislike to eat the body of such ungrateful men who do not help their friends even though they have received help and have achieved theirobjective.'
One must repay help with help; abandoning a friend after benefiting from him is condemned as kṛtaghnatā (ingratitude), a grave adharma.
Lakshmana rebukes the moral failure of those who forget obligations once their own aims are met, implicitly targeting Sugriva’s delay after regaining his kingdom.
Gratitude and loyalty to friends in distress.