Shloka 71

अर्थिनामुपपन्नानां पूर्वं चाप्युपकारिणाम्।आशां संश्रुत्य यो हन्ति स लोके पुरुषाधमः।।

arthinām upapannānāṃ pūrvaṃ cāpy upakāriṇām |

āśāṃ saṃśrutya yo hanti sa loke puruṣādhamaḥ ||

جو شخص مدد کے طالب—خصوصاً پہلے کے محسن—کو پختہ وعدے سے امید دلا کر پھر اس امید کو توڑ دے، وہ اس دنیا میں بدترین انسان ہے۔

अर्थिनाम्of supplicants
अर्थिनाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअर्थिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
उपपन्नानाम्who have approached
उपपन्नानाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootउप-√पद्/पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘अर्थिनाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावन/समुच्चय-अव्यय (also/even)
उपकारिणाम्of benefactors
उपकारिणाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootउप-कारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
आशाम्hope
आशाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
संश्रुत्यhaving promised
संश्रुत्य:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootसम्-श्रु (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having promised/heard and accepted)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हन्तिdestroys / disappoints
हन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पुरुषाधमःlowest of men
पुरुषाधमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष + अधम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (पुरुषेषु अधमः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

'He who, having promised to his friend to grant his desire and who, having been obliged, fails to implement the promise, is the lowest on earth.

R
Rama
L
Lakshmana
S
Sugriva (implied as the promise-breaker)

FAQs

Dharma requires honoring assurances given to those who seek refuge or help—especially to prior benefactors; breaking such pledged hope is adharma.

Lakshmana, distressed by delay in searching for Sita, condemns the moral baseness of breaking a promised commitment (aimed at Sugriva’s inaction).

Reliability and gratitude—standing by one’s pledged word to those who have helped you.