Shloka 21

हनूमत्संवादः / Hanuman’s Diplomatic Approach to Rama and Lakshmana

Devanagari script

प्राप्तोऽहं प्रेषितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना।राज्ञा वानरमुख्यानां हनुमान्नाम वानरः।।

Transliteration

prāpto 'haṃ preṣitas tena sugrīveṇa mahātmanā |

rājñā vānaramukhyānāṃ hanumān nāma vānaraḥ ||

Translation

میں اسی مہاتما سُگریو کے بھیجے ہوئے آیا ہوں، جو وانروں کے سرداروں میں راجا ہے۔ میں ہنومان نام کا وانر ہوں۔

Word by Word

• प्राप्तः: (I) have arrived
• प्राप्तः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप् (धातु)
• Form: कृदन्त; भूतकर्मणि-क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having come’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन

• प्रेषितः: (I am) sent
• प्रेषितः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√इष्/√प्रेष् (धातु)
• Form: कृदन्त; भूतकर्मणि-क्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘sent’

• तेन: by him
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• सुग्रीवेण: by Sugriva
• सुग्रीवेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• महात्मना: by the great-souled (one)
• महात्मना: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् आत्मा यस्य = great-souled)

• राज्ञा: by the king
• राज्ञा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• वानरमुख्यानाम्: of the foremost monkeys
• वानरमुख्यानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वानर + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां मुख्याः = chiefs among monkeys)

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha/Viseshana (सम्बन्ध/विशेषण-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (by name)

• वानरः: a monkey
• वानरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

'I am a monkey called Hanuman. I am here sent by great king Sugriva, the best of monkeys.

Characters & Entities

• Hanumān
• Sugrīva
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya (truthfulness) in diplomacy: Hanumān establishes trust by openly stating who sent him and who he is, grounding the encounter in honest speech.

What is the narrative situation?

After gaining their attention, Hanumān formally identifies himself as Sugrīva’s envoy.

Which character virtue is emphasized?

Loyal service and clarity—Hanumān speaks plainly as a responsible messenger.