Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

महान्ति कूटानि महीधराणांधाराभिधौतान्यधिकं विभान्ति।महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातैर्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः।।

mahānti kūṭāni mahīdharāṇāṃ dhārābhidhautāny adhikaṃ vibhānti | mahā-pramāṇair vipulaiḥ prapātaiḥ muktā-kalāpair iva lambamānaiḥ ||

پہاڑوں کی بلند چوٹیوں پر بارش کی دھاریں جب انہیں دھو ڈالتی ہیں تو وہ اور زیادہ چمک اٹھتی ہیں۔ وسیع و دراز آبشاریں، جو بڑے پیمانے کی ہیں، یوں لٹکتی ہیں جیسے موتیوں کی لڑیوں کے گچھے معلق ہوں۔

महान्तिhuge, great
महान्ति:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहन्त् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण (adjective)
कूटानिpeaks, summits
कूटानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकूट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
महीधराणाम्of the mountains
महीधराणाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहीधर (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन (Plural); समासः—मही + धर (भूमेः धारकः)
धाराभिधौतानिwashed by streams (of rain)
धाराभिधौतानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधाराभि + धौत (धाव्/धौ धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘धौत’; समासः—धारा + अभि (उपसर्ग) + धौत
अधिकम्excessively, more
अधिकम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable); क्रियाविशेषण (adverb)
विभान्तिshine, appear
विभान्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + भा (भा धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural); परस्मैपद
महाप्रमाणैःwith great measure/length
महाप्रमाणैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootमहाप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine) / नपुंसकलिङ्ग (contextually adjectival), तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural); समासः—महৎ + प्रमाण (great in measure)
विपुलैःwith broad/large
विपुलैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural); विशेषण
प्रपातैःwith waterfalls
प्रपातैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootप्रपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
मुक्ताकलापैःwith strings of pearls
मुक्ताकलापैः:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootमुक्ता + कलाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural); समासः—मुक्तानां कलापाः (strings/garlands of pearls)
इवlike, as if
इव:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय (indeclinable of comparison)
लम्बमानैःhanging down
लम्बमानैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलम्ब् (लम्ब् धातु) + शानच् (शतृ/शानच्; वर्तमानकाले कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural); शानच्-प्रत्ययान्त (present participle, Ātmanepada sense)

'The huge mountain peaks are washed by the heavy downpour of rain which look like long strings of pearls hanging.

M
Mountains (mahīdhara)

FAQs

Purification leads to radiance: what is ‘washed’ becomes clearer and more beautiful—an aesthetic metaphor for ethical cleansing through truthfulness and disciplined conduct.

The poet depicts mountains during heavy rains, with waterfalls compared to pearl garlands.

Śauca (purity/cleanliness), extended from the physical to the moral: cleansing reveals inherent splendor.