Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

स्वर्गेऽपि पद्मामलपत्रनेत्रस्समेत्य सम्प्रेक्ष्य च मामपश्यन्।न ह्येष उच्चावचताम्रचूडाविचित्रवेषाप्सरसोऽभजिष्यत्।।।।

svarge 'pi padmāmalapatranetraḥ sametya samprīkṣya ca mām apaśyan | na hy eṣa uccāvacatāmracūḍā vicitraveṣāpsaraso 'bhajiṣyat ||

جنت میں بھی، کنول جیسی آنکھوں والے والی مجھے نہ پا کر خوبصورت اور آراستہ حوروں کی طرف متوجہ نہیں ہوں گے۔

स्वर्गेin heaven
स्वर्गे:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अपिeven
अपि:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-कार (even/also)
पद्मामलपत्रनेत्रःlotus-clear-petal-eyed
पद्मामलपत्रनेत्रः:
कर्ता-विशेषण (of ‘एषः’)
TypeAdjective
Rootपद्म (प्रातिपदिक) + अमल (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: पद्मस्य अमलपत्रे इव नेत्रे यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समेत्यhaving reached
समेत्य:
पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootसम्-इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund): ‘having come/reached’
सम्प्रेक्ष्यhaving looked around
सम्प्रेक्ष्य:
पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootसम्-प्र-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund): ‘having looked around’
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
माम्me
माम्:
कर्म (Object of ‘अपश्यन्’)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; द्वितीया, एकवचन
अपश्यन्not seeing
अपश्यन्:
कर्ता-विशेषण
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (Present participle, Active); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञर्थे (with implied negation by context: not seeing)
not
:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
हिindeed
हि:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
एषःthis man (he)
एषः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्चावचताम्रचूडाapsarases with varied reddish crests/flowers
उच्चावचताम्रचूडा:
कर्म (Object of ‘अभजिष्यत्’)
TypeAdjective
Rootउच्च (प्रातिपदिक) + अवच (प्रातिपदिक) + ताम्र (प्रातिपदिक) + चूडा (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: उच्चावचैः ताम्रैः (विविधैः) चूडाभिः युक्ताः (apsarasaḥ) — here qualifying ‘अप्सरसः’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
विचित्रवेषाप्सरसःwonderfully dressed apsarases
विचित्रवेषाप्सरसः:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootविचित्र (प्रातिपदिक) + वेष (प्रातिपदिक) + अप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: विचित्रवेषाः अप्सरसः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
अभजिष्यत्would associate with, would enjoy
अभजिष्यत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formलृङ्-लकार (Conditional/Apodosis in past potential), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

'If Vali with eyes of clear petals of a lotus does not see me in heaven, he may not join the wonderfully dressed apsarasas adorned with different kinds of red flowers in their hair.

T
Tārā
R
Rāma
V
Vāli
S
Svarga (heaven)
A
Apsarases

FAQs

The verse underscores the perceived sanctity of marital bond—so strong that even heavenly pleasures are depicted as secondary.

Tārā argues that Vāli’s happiness—even in heaven—depends on her presence.

Tārā’s unwavering attachment and her conviction about conjugal unity.