Shloka 26

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

Devanagari script

तां चारुनेत्रां कपिसिंहनाथांपतिं समाश्लिष्य तदा शयानाम्।उत्थापयामासुरदीनसत्त्वांमन्त्रिप्रधानाः कपिवीरपत्नीम्।।

Transliteration

tāṁ cārunetrāṁ kapisiṁhanāthāṁ patiṁ samāśliṣya tadā śayānām |

utthāpayāmāsur adīnasattvāṁ mantripradhānāḥ kapivīrapatnīm ||

Translation

تب وزیروں کے سرداروں نے اس عالی ہمت تارا کو اٹھایا—خوبصورت آنکھوں والی، ویر وانر کی پتنی—جو بندروں کے شیر سمان ناتھ پتی کو لپٹ کر پڑی تھی۔

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चारुनेत्राम्: beautiful-eyed
• चारुनेत्राम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of ‘ताम्’)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (Descriptive): चारु नेत्रे यस्याः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कपिसिंहनाथाम्: whose lord was the lion among monkeys
• कपिसिंहनाथाम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + सिंह (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: कपिसिंहस्य नाथः (lord who is a lion among monkeys) यस्याः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पतिम्: husband
• पतिम्: कर्म (Karma/Object of ‘समाश्लिष्य’)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समाश्लिष्य: having embraced
• समाश्लिष्य: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-श्लिष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive); पूर्वकाल (having embraced)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• शयानाम्: lying down
• शयानाम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of ‘ताम्’)
• Type: Adjective
• Root: शी (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present participle, Ātmanepada); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्थापयामासुः: made (her) rise, lifted up
• उत्थापयामासुः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन; णिजन्त (Causative)

• अदीनसत्त्वाम्: of undepressed/noble spirit
• अदीनसत्त्वाम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अदीन (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: अदीनं सत्त्वं यस्याः; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मन्त्रिप्रधानाः: chief ministers
• मन्त्रिप्रधानाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन् (प्रातिपदिक) + प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: मन्त्रिणां प्रधानाः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कपिवीरपत्नीम्: wife of the heroic monkey
• कपिवीरपत्नीम्: कर्म (Apposition to ‘ताम्’)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + वीर (प्रातिपदिक) + पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: कपिवीरस्य पत्नी; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

The foremost ministers of Vali lifted up the beautiful-eyed, noble Tara, wife of the monkey hero clinging to the body of her husband, a lion among monkeys.

Characters & Entities

• Tārā
• Vāli (implied as husband, “lion among monkeys”)
• Vānara ministers

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Communal duty in adversity: attendants and ministers uphold dharma by supporting the bereaved and restoring order amid grief.

What is the narrative situation?

Tārā clings to Vāli’s body in mourning; the ministers intervene to lift her up.

Which character virtue is emphasized?

Service and steadiness—ministers act with responsibility, helping the queen in crisis.