Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

सुतस्सुलभ्यस्सुजनस्सुवश्यःकुतस्तु पुत्रस्सदृशोऽङ्गदेन।न चापि विद्येत स वीर देशोयस्मिन्भवेत्सोदरसन्निकर्षः।।

sutaḥ sulabhyaḥ sujanas suvaśyaḥ kutas tu putraḥ sadṛśo 'ṅgadēna |

na cāpi vidyeta sa vīra deśo yasmin bhavet sodara-sannikarṣaḥ ||

ایسا بیٹا جو فرمانبردار اور مددگار ہو، مل تو جاتا ہے؛ مگر انگد کے برابر بیٹا کہاں؟ اور اے بہادر! کوئی ایسا دیس نہیں جہاں سگے بھائی جیسی قربت میسر ہو۔

सुतःson
सुतः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)
सुलभ्यःeasily obtainable/accessible
सुलभ्यः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसुलभ्य (प्रातिपदिकम्; सु- + लभ्य)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier of सुतः)
सुजनःgood-natured, a good person
सुजनः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसुजन (प्रातिपदिकम्; सु- + जन)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier of सुतः)
सुवश्यःeasily controllable/obedient
सुवश्यः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसुवश्य (प्रातिपदिकम्; सु- + वश्य)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier of सुतः)
कुतःhow? whence? (i.e., how could there be?)
कुतः:
सम्बन्ध/प्रश्न (interrogative relation)
TypeIndeclinable
Rootकुतः (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; प्रश्नार्थक-अव्ययम् (interrogative particle/adverb: 'whence?/how?')
तुbut/indeed
तु:
समुच्चय/विरोध (contrast marker)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; निपातः (particle: contrast/emphasis)
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सदृशःsimilar, like
सदृशः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier of पुत्रः); उपमान-सम्बन्धे तृतीया अपेक्षा (takes instrumental for comparison)
अङ्गदेनwith/by Angada (i.e., like Angada)
अङ्गदेन:
करणम् (instrumental; standard of comparison)
TypeNoun
Rootअङ्गद (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; उपमान/तुलना-निर्देशः (standard of comparison with सदृशः)
not
:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; निषेध-निपातः (negation particle)
and
:
समुच्चय (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध/बल (emphasis/addition)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; निपातः (particle: 'also/even')
विद्येतmay exist / would be found
विद्येत:
क्रिया (predicate verb)
TypeVerb
Rootविद् (धातुः) (लट्-लकारे आत्मनेपदम्/विधिलिङ्-रूपम्: √विद् 'to be found/ exist')
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), आत्मनेपदम्; अर्थः—'भवेत्/स्यात्' (may exist/be found)
सःthat/he (that place)
सः:
कर्ता (subject; with देशः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
वीरO hero/warrior
वीर:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्
देशःplace, region
देशः:
कर्ता (subject; with सः)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
यस्मिन्in which/where
यस्मिन्:
अधिकरणम् (locus)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun: 'in which')
भवेत्may be / would occur
भवेत्:
क्रिया (predicate verb)
TypeVerb
Rootभू (धातुः)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
सोधर-सन्निकर्षःcloseness/association with a brother
सोधर-सन्निकर्षः:
कर्ता/भावः (subject-noun; state/condition)
TypeNoun
Rootसोधर (प्रातिपदिकम्; सह + उदर) + सन्निकर्ष (प्रातिपदिकम्) (समासः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative): सोधरस्य सन्निकर्षः

'One can find easily a son who is controllable and accessible in need but it is difficultto find a good son like Angada, who is virtuous and mighty and who is respectful to parents. O warrior (Rama), there is no place where I can get a brother like Vali. (A brother cannot be made. His relationship is natural. Rama stresses the same subhashita in Yuddhakanda when Lakshmana swooned).

S
Sugriva
R
Rama
A
Angada
V
Vali

FAQs

Dharma honors natural bonds: a brother is irreplaceable, and harming such a relationship violates a fundamental moral and social order.

Sugrīva contrasts replaceable relationships with the irreplaceability of a brother, implicitly mourning Vāli while praising Angada.

Recognition of relational duty—valuing kinship as a moral reality, not a convenience.