Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

ताराविलापः

Tārā’s Lament over Vāli

कृतकृत्योऽद्य सुग्रीवो वैरेऽस्मिन्नतिदारुणे।यस्य रामविमुक्तेन हृतमेकेषुणा भयम्।।

kṛtakṛtyo 'dya sugrīvo vaire 'sminn atidāruṇe | yasya rāmavimuktena hṛtam ekeṣuṇā bhayam ||

آج سُگریو نے اس نہایت ہولناک عداوت میں اپنا مقصد پا لیا؛ رام کے چھوڑے ہوئے ایک ہی تیر نے اس کا خوف چھین لیا۔

कृतकृत्यःone who has accomplished his purpose
कृतकृत्यः:
कर्तृ-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृतकृत्य (प्रातिपदिक; कृत + कृत्य)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifying सुग्रीवः)
अद्यtoday/now
अद्य:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
सुग्रीवःSugriva
सुग्रीवः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वैरेin the enmity
वैरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/qualifier of वैरे)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
अतिदारुणेvery dreadful
अतिदारुणे:
विशेषण (Viśeṣaṇa/qualifier)
TypeAdjective
Rootअतिदारुण (प्रातिपदिक; अति-उपसर्गपूर्वक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (qualifying वैरे)
यस्यwhose/of whom
यस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)
रामविमुक्तेनreleased by Rama
रामविमुक्तेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeAdjective
Rootरामविमुक्त (प्रातिपदिक; राम + विमुक्त)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषण (qualifying एकेषुणा)
हृतम्taken away/removed
हृतम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootहृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हृ (धातु) + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘भयम्’ इत्यस्य विशेषणम्
एकेषुणाby a single arrow
एकेषुणा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootएकेषु (प्रातिपदिक; एक + इषु)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
भयम्fear
भयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; ‘हृतम्’ इत्यनेन सह

'The arrow which has pierced your body prevents me from embracing you. I am only looking at you lying (not removing the arrow lest you die).'

T
Tārā
V
Vāli
S
Sugrīva
R
Rāma

FAQs

The verse warns that political aims achieved through deadly enmity still carry moral weight; it invites reflection on righteous means (dharma) versus mere success.

Tārā, grieving, recognizes that Sugrīva’s long-standing fear of Vāli has ended because Rāma’s single arrow has struck Vāli down.

Clear-sighted truthfulness—Tārā articulates the strategic reality even while mourning, showing intellectual honesty amid sorrow.