Shloka 13

ताराविलापः

Tārā’s Lament over Vāli

Devanagari script

स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले।क्रिमिरागपरिस्तोमे त्वमात्मशयने यथा।।

Transliteration

svagātraprabhave vīra śeṣe rudhiramaṇḍale | krimirāgaparistome tvam ātmaśayane yathā ||

Translation

اے ویر! اپنے ہی بدن سے بہتے خون کے منڈل میں تو پڑا ہے؛ کیڑوں اور لال رنگ کی تہہ میں گھرا ہوا، گویا سرخ بستر پر اپنے ہی شَیَن کی طرح لیٹا ہو۔

Word by Word

• स्वगात्रप्रभवे: in (blood) arising from your own body
• स्वगात्रप्रभवे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्व + गात्र + प्रभव (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (स्वगात्रात् प्रभवः) विशेषणम् (रुधिरमण्डले)

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• शेषे: you lie
• शेषे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लट्, मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• रुधिरमण्डले: in a pool/circle of blood
• रुधिरमण्डले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रुधिर + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रुधिरस्य मण्डलम्)

• क्रिमिरागपरिस्तोमे: on a bedspread reddened (as if) by worms/dye
• क्रिमिरागपरिस्तोमे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्रिमि + राग + परिस्तोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (क्रिमिरागेण परिस्तोमः)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• आत्मशयने: in your own bed
• आत्मशयने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् + शयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आत्मनः शयनम्)

• यथा: as if
• यथा: Upama (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमा/प्रकार-अव्यय (as, just as)

Context

'O bull among monkeys! how can I embrace you with my arms as your body is covered with dust particles and blood?.

Characters & Entities

• Tārā
• Vāli

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is framed through compassion and truth: Tārā speaks plainly about the reality of death, urging a sober recognition of the consequences of conflict.

What is the narrative situation?

Tārā beholds Vāli lying gravely wounded and describes his condition with a striking image of blood as a ‘bed’.

Which character virtue is emphasized?

Compassionate honesty—Tārā’s grief does not distort truth; it expresses love while acknowledging reality.