Shloka 5

वालिविलापः

Vali’s Final Counsel and the Succession Charge

Devanagari script

प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम्।मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम्4.22.5।।

Transliteration

pratipadya tvam adyaiva rājyam eṣāṃ vanaukasām | mām apy adyaiva gacchantaṃ viddhi vaivasvata-kṣayam ||

Translation

آج ہی ان جنگل نشینوں کی بادشاہت قبول کر لو؛ اور جان لو کہ میں بھی آج ہی ویوسوت (یَم) کے دھام کی طرف روانہ ہو رہا ہوں۔

Word by Word

• प्रतिपद्य: having accepted
• प्रतिपद्य: Purvakala (पूर्वकाल/Absolutive)
• Type: Verb
• Root: प्रति-पद् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): 'having accepted/entered upon'

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (अधिकरण/Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• एव: just/indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• एषाम्: of these
• एषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम

• वनौकसाम्: of the forest-dwellers
• वनौकसाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वनौकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (also/even)

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (अधिकरण/Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक

• एव: just
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• गच्छन्तम्: going
• गच्छन्तम्: Karma (कर्म/Object complement to 'know')
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गच्छत् (कृदन्त, शतृ)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त (present participle)

• विद्धि: know
• विद्धि: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• वैवस्वत-क्षयम्: the abode of Yama (death)
• वैवस्वत-क्षयम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (vaivasvatasya kṣayaḥ)

Characters & Entities

• Vāli
• Sugrīva
• vanaukas (Vānaras)
• Vaivasvata (Yama)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rajadharma: orderly transfer of power to prevent chaos; a ruler must ensure stability even at death.

What is the narrative situation?

Vāli, dying, instructs Sugrīva to immediately assume the throne and acknowledges his own imminent death.

Which character virtue is emphasized?

Responsibility—Vāli prioritizes the kingdom’s continuity over personal grievance.