Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

ताराविलापः

Tara’s Lament over Vāli

इषुणाऽभिहतं दृष्ट्वा वालिनं कुञ्जरोपमम्4.20.2।।वानरेन्द्र महेन्द्राभं शोकसन्तप्तमानसा।तारा तरुमिवोन्मूलं पर्यदेवयदातुरा4.20.3।।

iṣuṇā ’bhihataṃ dṛṣṭvā vālinam kuñjaropamam |

vānarendraṃ mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |

tārā tarum ivonmūlaṃ paryadevayad āturā ||

جب تارا نے دیکھا کہ وानروں کے راجا والی—ہاتھی کے مانند زورآور اور مہندر کی طرح درخشاں—تیر سے زخمی ہو کر جڑ سے اکھڑے درخت کی طرح گرا پڑا ہے، تو اس کا دل غم سے جھلس گیا؛ وہ بے قرار ہو کر بلند آواز سے نوحہ کرنے لگی۔

इषुणाby an arrow
इषुणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अभिहतम्struck down
अभिहतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअभि-हन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वालिनम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
वालिनम्Vali
वालिनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कुञ्जरोपमम्elephant-like
कुञ्जरोपमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकुञ्जर-उपम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वालिनम्; समास: कुञ्जर इव उपमः (उपमान-तत्पुरुष)
वानरेन्द्रम्lord of monkeys
वानरेन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवानर-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: वानराणाम् इन्द्रः (षष्ठी-तत्पुरुष)
महेन्द्राभम्radiant like Mahendra (a great mountain/Indra)
महेन्द्राभम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहेन्द्र-आभ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वानरेन्द्रम्/वालिनम्; समास: महेन्द्रस्य आभा यस्य (षष्ठी-तत्पुरुष)
शोकसन्तप्तमानसाwhose mind was scorched by grief
शोकसन्तप्तमानसा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशोक-सन्तप्त-मानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: शोकनेन सन्तप्तं मानसं यस्याः सा
ताराTara
तारा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तरुम्a tree
तरुम्:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootतरु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इवlike
इव:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
उन्मूलम्uprooted
उन्मूलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउन्मूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वालिनम्) — 'uprooted' (metaphorically)
पर्यदेवयत्wailed
पर्यदेवयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-देव् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग: परि
आतुराdistressed
आतुरा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआतुर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् तारा

(Turning to Angada Tara said) 'O son, look at your father, a lover of dharma. See him, as it will be difficult to see him later, dear'.

V
Vāli
T
Tārā
V
Vānarendra (monkey-lord epithet)

FAQs

It underscores the Ramayana’s realism about dharma and consequence: even the mighty fall, and grief is a natural, human (and here, vānarī) response—inviting restraint, reflection, and responsibility after tragedy.

Vāli has been struck by Rāma’s arrow and lies fallen; Tārā sees him and begins lamenting in anguish.

Tārā’s deep loyalty and conjugal devotion are foregrounded through her immediate, overwhelming grief.