Shloka 14

ताराविलापः

Tara’s Lament and Counsel after Vali’s Fall

Devanagari script

रक्ष्यतां नगरद्वारमङ्गदश्चाभिषिच्यताम्।पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवङ्गमाः।।

Transliteration

rakṣyatāṃ nagaradvāram aṅgadaś cābhiṣicyatām | padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṅgamāḥ ||

Translation

“شہر کے دروازے کی حفاظت کی جائے، اور انگد کا ابھیشیک کیا جائے۔ جب والی کا بیٹا راج پد پر قائم ہوگا تو پلونگم (بندر) اس کی خدمت کریں گے۔”

Word by Word

• रक्ष्यताम्: let (it) be guarded
• रक्ष्यताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √रक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive): “let it be protected”

• नगर-द्वारम्: city gate
• नगर-द्वारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नगर (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (नगरस्य द्वारम्); here as कर्म (object) of passive imperative

• अङ्गदः: Angada
• अङ्गदः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अभिषिच्यताम्: let (him) be anointed
• अभिषिच्यताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-√सिच् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive): “let (him) be consecrated”

• पदस्थम्: installed in position (as king)
• पदस्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पद (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (पदे स्थितः) विशेषण (qualifying putram)

• वालिनः: of Vali
• वालिनः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पुत्रम्: son
• पुत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भजिष्यन्ति: will serve
• भजिष्यन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भज् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• प्लवङ्गमाः: monkeys
• प्लवङ्गमाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Context

'Let the gate of the city be shut and Vali's son be consecrated as king. All the monkeys will serve him when he assumes power.

Characters & Entities

• Aṅgada
• Vāli
• Kishkindhā (implied city)
• vānaras (plavaṅgamas)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rājadharma: safeguarding the city and ensuring orderly succession so the community does not fall into lawlessness during a leadership crisis.

What is the narrative situation?

With Vāli near death, some vānaras urge immediate defensive measures and propose consecrating Aṅgada to stabilize Kishkindhā.

Which character virtue is emphasized?

Prudence and political foresight—prioritizing public safety and continuity of governance.