Shloka 39

द्वादशः सर्गः — Rama’s Proof of Power, the First Duel, and the Identification Mark

Kishkindha Kanda, Sarga 12

Devanagari script

गजपुष्पीमिमां फुल्लामुत्पाट्य शुभलक्षणाम्।कुरु लक्ष्मण कण्ठेऽस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।।4.12.39।।

Transliteration

gajapuṣpīm imāṃ phullām utpāṭya śubhalakṣaṇām |

kuru lakṣmaṇa kaṇṭhe ’sya sugrīvasya mahātmanaḥ ||

Translation

اے لکشمن! اس شگفتہ گج پُشپی بیل کو، جو مبارک نشان رکھتی ہے، اکھاڑ لو اور اس مہاتما سُگریو کے گلے میں ڈال دو۔

Word by Word

• गजपुष्पीम्: the gajapuṣpī creeper/flower
• गजपुष्पीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गजपुष्पी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (गजपुष्पीम्)

• फुल्लाम्: blossomed
• फुल्लाम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: फुल्ल (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त-विशेषण (√फुल्/√स्फुट् अर्थे)

• उत्पाट्य: having plucked (up)
• उत्पाट्य: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उत्+√पट् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया—“having plucked up”

• शुभलक्षणाम्: of auspicious marks
• शुभलक्षणाम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ+लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (शुभं लक्षणं यस्याः/या) विशेषण (गजपुष्पीम्)

• कुरु: place/do
• कुरु: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लक्ष्मण: O Lakṣmaṇa
• लक्ष्मण: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• कण्ठे: on the neck
• कण्ठे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• अस्य: of this (person)
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• सुग्रीवस्य: of Sugrīva
• सुग्रीवस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• महात्मनः: of the great-souled
• महात्मनः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सुग्रीवस्य); कर्मधारय-समासः (महान् आत्मा यस्य)

Context

'O Lakshmana! this Gajapushpi in bloom is auspicious. Pluck and fasten it on great Sugriva's neck.'

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Sugriva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is expressed as safeguarding a just alliance through practical means—creating a clear identifier so that righteous action does not accidentally become wrongful harm.

What is the narrative situation?

To help Rāma recognize Sugrīva during the duel with Vāli, Rāma instructs Lakṣmaṇa to place a gajapuṣpī garland/creeper on Sugrīva.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s sevā (devoted service) and prompt obedience in supporting Rāma’s dharmic plan.