Shloka 19

स्थितोऽयमिति मत्वा तु प्रविष्टोऽहं दुरासदम्।तं च मे मार्गमाणस्य गतस्संवत्सरस्तदा।।

sthito ’yam iti matvā tu praviṣṭo ’haṃ durāsadam | taṃ ca me mārgamāṇasya gataḥ saṃvatsaras tadā ||

یہ سمجھ کر کہ ‘وہ وہیں ٹھہرا ہے’ میں اس ناقابلِ رسائی مقام میں داخل ہوا؛ اور میں اسے ڈھونڈتا رہا، یہاں تک کہ اسی تلاش میں ایک پورا برس گزر گیا۔

स्थितःstanding; staying; stationed
स्थितः:
कर्तृ-सम्बन्धः (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (अयम् इत्यस्य)
अयम्this (person)
अयम्:
कर्ता (मत्वा इत्यस्य विचार्य-विषयः)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
इति"thus"; "thinking/that"
इति:
सम्बन्ध/वाक्य-चिह्न (उद्धरणार्थक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; इत्यादि-उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-सूचक (quotative particle)
मत्वाhaving thought; considering
मत्वा:
क्रियाविशेषण (पूर्वकालनिर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootमन् (धातु) → मत्वा (क्त्वान्त-अव्यय/तुमुनादि)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया-सूचक
तुbut; indeed
तु:
सम्बन्ध (वाक्य-समुच्चय/विरोध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः (emphatic/contrastive particle)
प्रविष्टःentered
प्रविष्टः:
कर्ता (अहम्) सह क्रिया-भावः
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) परस्मैपद-धातोः; पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अहम् इत्यस्य कर्तरि प्रयोगः (अहं प्रविष्टः = I entered)
अहम्I
अहम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; उत्तमपुरुषार्थे; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (कर्तृपदम्)
दुरासदम्hard to approach; formidable (place)
दुरासदम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootदुर् (उपसर्ग/उपपद) + आसद (प्रातिपदिक) → दुरासद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (उपपद-तत्पुरुषः): दुर् + आसद = दुरासद (दुरासदः = difficult to approach); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मपदम् (प्रविष्टः किम्? दुरासदम् [स्थानम्])
तम्him
तम्:
कर्म (मार्गमाणस्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
and
:
सम्बन्ध (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
मेfor me; of me
मे:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (possessor: "for/of me")
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (enclitic form)
मार्गमाणस्यof (me) searching; while searching
मार्गमाणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः; क्रियाविशेषणभावः)
TypeVerb
Rootमृग्/मार्ग् (धातु) → मार्गमाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः—शानच्/आनच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present participle, आत्मनेपदी); पुल्लिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; मे इत्यनेन सह सम्बन्धः (मे मार्गमाणस्य = while I was searching)
गतःgone; elapsed
गतः:
कर्ता-सम्बन्धः (विशेषणरूपेण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; संवत्सरः इत्यस्य विशेषणम् (संवत्सरः गतः = a year passed)
संवत्सरःa year
संवत्सरः:
कर्ता (गतः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तदाthen; at that time
तदा:
अधिकरण (कालाधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्ययम्; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (temporal adverb)

'Presuming that Sugriva was waiting there, I entered the formidable cave. While I was searching for the demon there, one year passed.

V
Vāli
S
Sugrīva

FAQs

Steadfastness in undertaking one’s duty: even when outcomes are delayed, persistence in a righteous task is upheld.

Vāli enters the cave believing Sugrīva is waiting outside; the search and fight extend so long that an entire year elapses.

Endurance and perseverance—continuing the pursuit of the enemy despite prolonged hardship.