Ramayana — Bala Kanda, Sarga 19, Shloka 4
Devanagari script
अहंनियममातिष्ठे सिध्यर्थं पुरुषर्षभ।तस्य विघ्नकरौ द्वौ तु राक्षसौ कामरूपिणौ।।।।
Transliteration
ahaṃ niyamam ātiṣṭhe sidhyarthaṃ puruṣarṣabha | tasya vighnakarau dvau tu rākṣasau kāmarūpiṇau ||
Translation
اے مردوں کے سردار! میں نے اپنے یَجْن کی تکمیل کے لیے سخت نِیَم (دھارمک ورت) اختیار کیا ہے؛ مگر دو کامروپی راکشس اس میں رکاوٹیں ڈالتے ہیں۔
Word by Word
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
नियमम्religious observance/discipline
नियमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनियम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
आतिष्ठेI undertake/observe
आतिष्ठे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + स्था (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; अर्थः: 'I undertake/abide by'
सिध्यर्थम्for success/accomplishment
सिध्यर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
TypeNoun
Rootसिद्धि + अर्थ (प्रातिपदिके)
Formसमासः: सिध्यर्थ = 'सिद्ध्यर्थम्' (for the sake of success; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa/arthasamāsa); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थे
पुरुषर्षभO best of men
पुरुषर्षभ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुरुष + ऋषभ (प्रातिपदिके)
Formसमासः: 'पुरुषाणाम् ऋषभः' (best of men); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
तस्यof that (rite)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
विघ्नकरौcausing obstacles
विघ्नकरौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविघ्न + कर (प्रातिपदिके)
Formसमासः: विघ्नकर = 'विघ्नं करोति' (upapada tatpuruṣa); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (Nominative), द्विवचन (dual); 'राक्षसौ' इत्यस्य विशेषणम्
द्वौtwo
द्वौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; संख्याविशेषणम्
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle): contrast
राक्षसौtwo rākṣasas
राक्षसौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
कामरूपिणौshape-shifting at will
कामरूपिणौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाम + रूपिन् (प्रातिपदिके)
Formसमासः: कामरूपिन् = 'कामेन रूपं यस्य' (instrumental tatpuruṣa; at will); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; 'राक्षसौ' इत्यस्य विशेषणम्
Characters & Entities
V
ViśvāmitraD
DaśarathaR
rākṣasasFAQs
Dharma here includes safeguarding sacred rites and ascetic observances; when adharma disrupts yajña, righteous power and royal support are called upon to protect it.
Viśvāmitra explains that his ongoing observance aimed at completing a sacrificial rite is being obstructed by two shape-shifting demons.
Viśvāmitra’s tapas and niyama (disciplined vow) are highlighted, along with the implied duty of rulers to protect such dharmic acts.