Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

गुहसंवादः—रामस्य रात्रिवासवर्णनम्

Dialogue with Guha: Account of Rama’s Night Halt

नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवान् शरैस्सुपूर्णाविषुधी परन्तपः।महाद्धनु स्सज्यमुपोह्य लक्ष्मणो निशामतिष्ठत्परितोऽस्य केवलम्।।।।

niyamya pṛṣṭhe tu talāṅgulitravān śaraiḥ supūrṇāv iṣudhī parantapaḥ |

mahād dhanuḥ sajyam upohya lakṣmaṇo niśām atiṣṭhat parito 'sya kevalam ||

لکشمن، دشمنوں کو جلانے والا، ہتھیلی اور انگلیوں کے محافظ باندھے، پشت پر تیروں سے بھرے دو ترکش لٹکائے، عظیم کمان کو چڑھا کر تیار کیے، ساری رات تنہا ہی رام کے گرد ہر سمت پہرہ دیتا رہا۔

niyamyahaving fastened/strapped
niyamya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeVerb
Rootni-√yam (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल (prior action), अव्ययभाव (indeclinable verbal)
pṛṣṭheon the back
pṛṣṭhe:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootpṛṣṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
tubut/indeed
tu:
Sambandha/Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
talāṅgulitravānwearing palm-and-finger guards
talāṅgulitravān:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Roottalāṅguli-tra (प्रातिपदिक) + -vat (तद्धित)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: 'तलयोः अङ्गुलीनां च त्रं' protective covering for palms and fingers), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (parantapaḥ/ lakṣmaṇaḥ)
śaraiḥwith arrows
śaraiḥ:
Karaṇa (करणम्)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
supūrṇawell-filled
supūrṇa:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootsu- (उपसर्ग/अव्यय) + pūrṇa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (su+pūrṇa = very full), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; विशेषणम् (iṣudhī)
iṣudhītwo quivers
iṣudhī:
Sahabhāva/Upādhi (सहभाव/उपाधि)
TypeNoun
Rootiṣudhī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता-संज्ञा), द्विवचन
parantapaḥthe scorcher of foes (Rama)
parantapaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparantapa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (परान् तपति = scorches enemies), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
mahatgreat
mahat:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (dhanuḥ)
dhanuḥbow
dhanuḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhanuṣ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
sajyamstrung
sajyam:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootsajya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (dhanuḥ)
upohyahaving taken/held
upohya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeVerb
Rootupa-√uh (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल
lakṣmaṇaḥLakshmana
lakṣmaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
niśāmthe night
niśām:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootniśā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/काल-अत्यन्त-संयोग), एकवचन; कालवाचक
atiṣṭhatstood
atiṣṭhat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
paritaḥaround
paritaḥ:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Rootparitas (अव्यय)
Formअव्यय, उपसर्गसदृश-क्रियाविशेषण (adverb)
asyaof him (Rama)
asya:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
kevalamalone/only
kevalam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootkevala (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन प्रयुक्तम् (adverbial use), क्रियाविशेषण

Here at the foot of the ingudi tree and upon that bed of grass both Rama and Sita rested that night.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
B
bow (dhanuḥ)

FAQs

Protective duty as dharma: Lakṣmaṇa’s vigilance shows that love is expressed as responsibility—guarding the vulnerable while they rest.

While Rāma and Sītā sleep, Lakṣmaṇa keeps armed watch throughout the night.

Lakṣmaṇa’s unwavering loyalty and readiness to defend (bhakti, vīrya, apramāda).