Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 70, Shloka 24

भरतस्य दूतसमागमः तथा केकयराजनः अनुज्ञा

Bharata Meets the Messengers; Kekaya King Grants Leave

Devanagari script

स दत्तं केकयेन्द्रेण धनं तन्नाभ्यनन्दत।भरतः कैकयीपुत्रो गमनत्वरया तदा।।2.70.24।।

Transliteration

sa dattaṁ kekayendreṇa dhanaṁ tan nābhyanandata |

bharataḥ kaikayī-putro gamana-tvarayā tadā ||2.70.24||

Translation

تب کیکَیَہ کے راجا کی دی ہوئی دولت پر کیکئی کا بیٹا بھرت، روانگی کی عجلت میں، خوش نہ ہوا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: datta (कृदन्त; √dā दा, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (given)

• केकयेन्द्रेण: by the king of Kekaya
• केकयेन्द्रेण: Kartṛ-karaṇa (कर्ता/करण)
• Type: Noun
• Root: kekaya-indra (प्रातिपदिक; केकय + इन्द्र)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्ता-हेतु), एकवचन; तत्पुरुष (केकयानां इन्द्रः)

• धनम्: wealth
• धनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: dhana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Anuvṛtti/Karma (कर्मानुवृत्ति)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'धनम्' इत्यस्य अन्वयः

• न: not
• न: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध-निपात (negation)

• अभ्यनन्दत: rejoiced at/was pleased with
• अभ्यनन्दत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √nand (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: अभि

• भरतः: Bharata
• भरतः: Kartā (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bharata (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; सः इत्यस्य अप्पोजिशन्

• कैकयीपुत्रः: son of Kaikeyi
• कैकयीपुत्रः: Kartā (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kaikeyī-putra (प्रातिपदिक; कैकयी + पुत्र)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (कैकय्याः पुत्रः)

• गमनत्वरया: due to haste to depart
• गमनत्वरया: Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: gamana-tvarā (प्रातिपदिक; गमन + त्वरा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन; तत्पुरुष (गमनस्य त्वरा)

• तदा: then
• तदा: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (temporal adverb)

Context

Then the noble-minded, prosperous Bharata, on leaving the highway, saw the inner apartment of the king which he entered unhindered.

Characters & Entities

• Bharata
• Kaikeyi

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is prioritizing rightful duty over material gain; when duty calls, wealth becomes secondary and cannot distract a principled person.

What is the narrative situation?

Bharata is about to leave Kekaya for Ayodhya; despite receiving wealth from the Kekaya king, he is emotionally unsettled and focused on departure.

Which character virtue is emphasized?

Detachment and seriousness of purpose—Bharata is not tempted by riches when a pressing obligation awaits.