Valmiki Ramayana 2.109.10 — Ayodhya Kanda, Sarga 109, Shloka 10

सत्यधर्मप्रतिपादनम्

Rama’s Defense of Truth and Dharma in Reply to Jabali

Devanagari script

सत्यमेवानृशंसं च राजवृत्तं सनातनम्।तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः।।2.109.10।।

Transliteration

satyam evānṛśaṃsaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam | tasmāt satyātmakaṃ rājyaṃ satye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ ||

Translation

سچ ہی اور اَنृشंसَتا (بے رحمی سے پاک کرُونا) ہی راج دھرم کی سناتن ریت ہے۔ اس لیے راجیہ کو سچ پر قائم ہونا چاہیے؛ جگت کی پرتिष्ठا بھی سچ ہی پر ہے۔

Word by Word

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: विशेष्य/विधेय (predicate-noun; also qualifies the following items by coordination)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative/accusative singular)

• एव: indeed, certainly
• एव: सम्बन्ध/निपात (emphatic particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम्/अवधारणार्थक-निपातः (particle of emphasis/indeed)

• अनृशंसम्: non-cruel, compassionate, non-violent
• अनृशंसम्: विशेषण (qualifier of राजवृत्तम्)
• Type: Adjective
• Root: अनृशंस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative/accusative singular); विशेषणम्

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (coordinating conjunction)

• राजवृत्तम्: royal conduct, kingly practice
• राजवृत्तम्: विधेय (predicate-noun; the thing described as satyam/anṛśaṃsam/sanātanam)
• Type: Noun
• Root: राजन् + वृत्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative/accusative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः वृत्तम् = royal conduct/ways)

• सनातनम्: eternal, ancient
• सनातनम्: विशेषण (qualifier of राजवृत्तम्)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative/accusative singular); विशेषणम्

• तस्मात्: therefore, from that (reason)
• तस्मात्: हेतु/निमित्त (cause/reason marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति हेत्वर्थक-अव्ययप्रयोगः (ablative used adverbially: 'therefore/from that reason')

• सत्यात्मकम्: having truth as its essence, truthful in nature
• सत्यात्मकम्: विशेषण (qualifier of राज्यम्)
• Type: Adjective
• Root: सत्य + आत्मक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative/accusative singular); उपपद/तत्पुरुष-समासः (सत्यं आत्मा यस्य/सत्यं आत्मत्वेन यस्य = of the nature of truth); विशेषणम्

• राज्यम्: kingdom, rule
• राज्यम्: कर्ता (subject: 'the kingdom')
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative singular); कर्तृपद-स्थानम्

• सत्ये: in truth, on truth
• सत्ये: अधिकरण (locus: 'in/on truth')
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी विभक्तिः एकवचनम् (neuter, locative singular)

• लोकः: the world, people
• लोकः: कर्ता (subject: 'the world/people')
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (masculine, nominative singular)

• प्रतिष्ठितः: is established, stands firm
• प्रतिष्ठितः: क्रिया/विधेय (predicate: 'is established')
• Type: Verb
• Root: प्रति + √स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि/भूतभावे कृदन्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (past passive participle used predicatively; masculine nominative singular)

Context

Truth and non-violence are the perpetual principles of kings. Therefore, a kingdom is based on truth. This world is firmly established in truth.

Characters & Entities

• Rāma
• Jābāli

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rājadharma is defined as satya (truthfulness) joined with anṛśaṃsā (non-cruel compassion); legitimate rule and social order depend on truth.

What is the narrative situation?

Rāma begins his philosophical rebuttal: he rejects counsel that undermines moral foundations and reasserts truth as the basis of governance.

Which character virtue is emphasized?

Moral leadership: Rāma articulates kingship as ethical responsibility, not mere power or pleasure.