Shloka 21

पम्पादर्शनम्

Vision of Lake Pampā and the Turn toward Sugrīva

Devanagari script

स रामो विविधान्वृक्षान्सरांसि विविधानि च।।3.75.21।।पश्यन्कामाभिसन्तप्तो जगाम परमं ह्रदम्।

Transliteration

sa rāmo vividhān vṛkṣān sarāṃsi vividhāni ca || 3.75.21 ||

paśyan kāmābhisantapto jagāma paramaṃ hradam |

Translation

رام نے طرح طرح کے درختوں اور گوناگوں جھیلوں کو دیکھتے ہوئے—آرزو کی آگ میں تپتا ہوا—اس نہایت برگزیدہ ہرد کی طرف سفر کیا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); सर्वनाम

• रामः: Rāma
• रामः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• विविधान्: various
• विविधान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural); विशेषण (adjective) वृक्षान् इत्यस्य

• वृक्षान्: trees
• वृक्षान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• सरांसि: lakes/tanks
• सरांसि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• विविधानि: various
• विविधानि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural); विशेषण (adjective) सरांसि इत्यस्य

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• पश्यन्: seeing
• पश्यन्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्तरि प्रयोग

• कामाभिसन्तप्तः: tormented by love/desire
• कामाभिसन्तप्तः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Adjective
• Root: काम + अभि + सन्तप्त (सम्+तप् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); समासः तत्पुरुष (determinative) = कामेन अभिसन्तप्तः (afflicted by desire); विशेषण (adjective) रामः इत्यस्य

• जगाम: went
• जगाम: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद

• परमम्: great, excellent
• परमम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective) ह्रदम् इत्यस्य

• ह्रदम्: lake
• ह्रदम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

Context

On seeing different kinds of trees and tanks, the love-striken Rama visited that great lake.

Characters & Entities

• Rāma
• vṛkṣa (trees)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma amid suffering: even when afflicted by longing, Rāma continues his course with purpose, showing perseverance rather than surrender to emotion.

What is the narrative situation?

Rāma moves through the scenic region, observing trees and waters, and proceeds toward the principal lake.

Which character virtue is emphasized?

Endurance and resolve (dhṛti) despite inner pain.