Shloka 9

दनु-शापकथा तथा सीताहरण-प्रश्नः

Danu’s Curse Narrative and Rama’s Inquiry about Sita

Devanagari script

दीर्घमायुर्मया प्राप्तं किं मे शक्रः करिष्यति।।3.71.9।।इत्येवं बुद्धिमास्थाय रणे शक्रमधर्षयम्।

Transliteration

dīrgham āyur mayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati | ity evaṃ buddhim āsthāya raṇe śakram adharṣayam ||

Translation

میں نے سوچا: ‘میں نے تو دراز عمر پا لی ہے، شکر (اندر) میرا کیا بگاڑ لے گا؟’ اسی خیالِ بےخوفی کو اپنا کر میں نے رن میں اندر پر چڑھائی کی۔

Word by Word

• दीर्घम्: long
• दीर्घम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘आयुः’ इत्यस्य विशेषणम्

• आयुः: life-span
• आयुः: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता/Agent)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचनम्; कर्तृवाचक-तृतीया (agent)

• प्राप्तम्: attained
• प्राप्तम्: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: भूतकालिक-कर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘attained’

• किम्: what
• किम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्; प्रश्नवाचक (interrogative)

• मे: to me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान/To me)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (Dative) एकवचनरूपम् (enclitic)

• शक्रः: Indra
• शक्रः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• करिष्यति: will do
• करिष्यति: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Future), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• इति: thus
• इति: Nipata (निपात/Quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उद्धरण-निपातः

• एवम्: in this way
• एवम्: Prakara-adhikarana (प्रकार-अधिकरण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम्

• बुद्धिम्: thought/resolve
• बुद्धिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• आस्थाय: having adopted
• आस्थाय: Kriya-hetu (क्रियाहेतु/Preceding action)
• Type: Verb
• Root: आ + स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having adopted/assuming’

• रणे: in battle
• रणे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी (Locative), एकवचनम्

• शक्रम्: Indra
• शक्रम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्

• अधर्षयम्: I attacked/assailed
• अधर्षयम्: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: अधर्षय् (धातु; causative/denominative from √धृष्)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), उत्तमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Context

Having been blessed with long life and thinking, what can Indra do to me?, I attackedhim.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Kabandha
• battle (raṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Boons and power do not justify arrogance; dharma requires restraint and right judgment, and pride-driven aggression leads to ruin.

What is the narrative situation?

Kabandha describes the specific thought that led him to challenge Indra—confidence born of a boon—resulting in his disastrous confrontation.

Which character virtue is emphasized?

Discernment (viveka) by contrast: the verse highlights the absence of wise judgment as the root of ethical failure.