Shloka 33

अयोमुखी-दर्शनम् तथा कबन्ध-प्रवेशः

Ayomukhi Encounter and the ظهور of Kabandha

Devanagari script

अथ तौ समभिक्रम्य क्रोशमात्रे ददर्शतुः।।।।महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृम्।कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम्।।।।

Transliteration

atha tau samabhikramya krośa-mātre dadarśatuḥ |

mahāntaṁ dāruṇaṁ bhīmaṁ kabandhaṁ bhuja-saṁvṛtam |

kabandham iva saṁsthānād ati-ghora-pradarśanam ||3.69.33||

Translation

پھر وہ دونوں آگے بڑھ کر قریب ایک کروش کے فاصلے پر پہنچے تو انہوں نے کبندھ کو دیکھا—بہت عظیم، نہایت ہولناک اور سفّاک؛ دھڑ کی مانند ہیئت والا، جس کے بازو چاروں طرف فضا کو گھیرے ہوئے تھے، اور جس کا منظر حد درجہ دہشت انگیز تھا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महा-बाहुः: the mighty-armed one
• महा-बाहुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + bāhu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘one whose arms are great’

• अत्यर्थम्: excessively
• अत्यर्थम्: Prakāra (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: atyartha (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• प्रसार्य: having stretched
• प्रसार्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-sṛ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘having stretched out’

• विपुलौ: huge (two)
• विपुलौ: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: vipula (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; विशेषणम् (of bhujau)

• भुजौ: two arms
• भुजौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: bhuja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• जग्राह: seized
• जग्राह: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: grah (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

• सहितौ: together
• सहितौ: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: sahita (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; विशेषणम् (of rāghavau)

• एव: indeed/just
• एव: Avadhāraṇa (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• राघवौ: the two Rāghavas (Rama and Lakshmana)
• राघवौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: rāghava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• पीडयन्: pressing/squeezing
• पीडयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: pīḍ (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘pressing’ (concurrent action of subject)

• बलात्: by force
• बलात्: Hetu/Means (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: bala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative used adverbially), एकवचन; ‘by force’

Context

Then the brothers after covering one krosa (2 miles) saw a cruel, fierce, mighty monster named Kabandha looking like a trunk. He had a dreadful appearance and his arms encircled the area.

Characters & Entities

• Kabandha
• Rama
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores vigilance and discernment: Dharma requires recognizing threats clearly, not denying them, so that righteous action can be taken.

What is the narrative situation?

Rama and Lakshmana draw near and finally see Kabandha’s monstrous form at close range.

Which character virtue is emphasized?

Prudent awareness (jāgratā) paired with courage—seeing danger as it is, without panic.