Shloka 26

अयोमुखी-दर्शनम् तथा कबन्ध-प्रवेशः

Ayomukhi Encounter and the ظهور of Kabandha

Devanagari script

तं शब्दं काङ्क्षमाणस्तु रामः कक्षे सहानुजः।ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोदरम्।।।।

Transliteration

taṃ śabdaṃ kāṅkṣamāṇas tu rāmaḥ kakṣe sahānujaḥ | dadarśa sumahākāyaṃ rākṣasaṃ vipulodaram ||

Translation

اُس آواز کے سرچشمے کی جستجو میں، رام—اپنے چھوٹے بھائی کے ساتھ—ایک دیوہیکل رाक्षس کو دیکھا، جس کا پیٹ بے حد بڑا تھا۔

Word by Word

• तम्: that (it/him)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• शब्दम्: sound
• शब्दम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: śabda (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• काङ्क्षमाणः: desiring, seeking
• काङ्क्षमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: kāṅkṣ (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्), परस्मैपदी; प्रथमा-विभक्ति, पुंलिङ्ग, एकवचन; ‘desiring/looking for’

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha/Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• कक्षे: at the side/flank
• कक्षे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kakṣa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन

• सह: together with
• सह: Sahakāraka (सहकारक)
• Type: Indeclinable
• Root: saha (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्गसदृश-निपात; ‘with’ (सह + तृतीया/समास)

• अनुजः: younger brother
• अनुजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: anuja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘younger brother’

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dṛś (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

• सु-महा-कायम्: very huge-bodied
• सु-महा-कायम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: su (अव्यय) + mahā (प्रातिपदिक) + kāya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifier)

• राक्षसम्: demon
• राक्षसम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: rākṣasa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विपुल-उदरम्: big-bellied
• विपुल-उदरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: vipula (प्रातिपदिक) + udara (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Context

While looking for the sound, Rama with his brother saw a demon with a huge body and a big belly.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• rākṣasa (demon)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma involves confronting threats directly to protect the innocent and uphold righteousness—Rāma moves toward the danger rather than away from it.

What is the narrative situation?

Rāma and Lakṣmaṇa trace the terrifying sound and come face to face with a monstrous rākṣasa (Kabandha).

Which character virtue is emphasized?

Fearless initiative—Rāma’s readiness to investigate and face danger for the sake of his duty.