Shloka 12

अयोमुखी-दर्शनम् तथा कबन्ध-प्रवेशः

Ayomukhi Encounter and the ظهور of Kabandha

Devanagari script

भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम्।लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम्।।।।भक्षयन्तीं मृगान्भीमान्विकटां मुक्तमूर्धजाम्।प्रैक्षेतां तौ ततस्तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।।।

Transliteration

bhayadām alpasattvānāṃ bībhatsāṃ raudradarśanām |

lambodarīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ karālīṃ paruṣatvacam ||

bhakṣayantīṃ mṛgān bhīmān vikaṭāṃ muktamūrdhajām |

praikṣetāṃ tau tatas tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||

Translation

تب دونوں بھائی، رام اور لکشمن، نے وہاں ایک خوفناک راکشسی کو دیکھا—کمزور دلوں کے لیے دہشت کا باعث، نہایت مکروہ اور ہیبت ناک صورت والی؛ بڑے پیٹ والی، کھردری کھال والی، تیز دانتوں والی، کرال چہرہ، اور بکھرے ہوئے بالوں کے ساتھ، جو ہولناک جنگلی جانوروں کو چیر پھاڑ کر کھا رہی تھی۔

Word by Word

• भयदाम्: causing fear
• भयदाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय + दा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('giver of fear'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बीभत्साम्-विशेषण

• अल्पसत्त्वानाम्: of the timid
• अल्पसत्त्वानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अल्प + सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('of the faint-hearted'), पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• बीभत्साम्: hideous (woman)
• बीभत्साम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बीभत्स (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; राक्षसी-स्त्री-विशेषण

• रौद्रदर्शनाम्: of terrifying appearance
• रौद्रदर्शनाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('whose appearance is fierce'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बीभत्साम्-समन्वय

• लम्बोदरीम्: big-bellied
• लम्बोदरीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लम्ब + उदरिन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('having a hanging/big belly'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तीक्ष्णदंष्ट्राम्: sharp-fanged
• तीक्ष्णदंष्ट्राम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीक्ष्ण + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('having sharp fangs/teeth'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• करालीम्: grim, frightful
• करालीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कराल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परुषत्वचम्: rough-skinned
• परुषत्वचम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परुष + त्वच् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('having rough skin'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भक्षयन्तीम्: devouring
• भक्षयन्तीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भक्ष् (धातु) → भक्षयन्ती (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; स्त्री-विशेषण

• मृगान्: animals, deer
• मृगान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• भीमान्: fearful
• भीमान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; मृगान्-विशेषण

• विकटाम्: monstrous
• विकटाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विकट (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मुक्तमूर्धजाम्: with dishevelled hair
• मुक्तमूर्धजाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्त + मूर्धज (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('having loosened hair'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रैक्षेताम्: the two saw
• प्रैक्षेताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन (Dual), आत्मनेपद

• तौ: those two
• तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• ततः: then
• ततः: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (then)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• भ्रातरौ: two brothers
• भ्रातरौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• रामलक्ष्मणौ: Rāma and Lakṣmaṇa
• रामलक्ष्मणौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (copulative: 'Rāma and Lakṣmaṇa'), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भ्रातरौ-समन्वय

Context

Then the two brothers saw a fearful demoness who could strike terror in the mind of the timid, an uncouth figure with huge curved skins, with a big stomach, dishevelled hair, sharp and long teeth, devouring wild animals.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• rākṣasī (demoness)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is discernment: the text contrasts civilized restraint with predatory violence, marking the rākṣasī’s adharma (harm to beings) as a moral and narrative warning.

What is the narrative situation?

While moving through the forest, the brothers encounter a terrifying demoness who is actively preying on animals.

Which character virtue is emphasized?

Alertness and composure in the face of भय (fear): the brothers observe and assess a threat rather than panic.