Shloka 13

जटायुनिर्वाणसंस्कारः

Jatayu’s Final Testimony and Funeral Rites

Devanagari script

त्वत्प्रियां जानकीं हृत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।।।।झषवद्बडिशं गृह्य क्षिप्रमेव विनश्यति।

Transliteration

tvat-priyāṃ jānakīṃ hṛtvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |

jhaṣavad baḍiśaṃ gṛhya kṣipram eva vinaśyati ||

Translation

تیری محبوبہ جانکی کو اغوا کر کے راون، راکشسوں کا سردار، اسی طرح جلد ہلاک ہوگا جیسے مچھلی کانٹا پکڑ لے تو فوراً تباہ ہو جاتی ہے۔

Word by Word

• त्वत्प्रियाम्: your beloved
• त्वत्प्रियाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वद् + प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष): ‘your beloved (woman)’

• जानकीम्: Jānakī
• जानकीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जानकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• हृत्वा: having abducted
• हृत्वा: Pūrvakāla (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund), ‘having carried off’

• रावणः: Rāvaṇa
• रावणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन

• राक्षसेश्वरः: lord of demons
• राक्षसेश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष: ‘lord of demons’

• झषवत्: like a fish
• झषवत्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/ उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: झषवत् (प्रातिपदिक)
• Form: उपमानवाचक अव्यय (indeclinable in -वत् used adverbially): ‘like a fish’

• बडिशम्: hook
• बडिशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बडिश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; ‘hook’

• गृह्य: having seized
• गृह्य: Pūrvakāla (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: ल्यप्/तुमुन्-समकक्ष ‘गृह्य’ (absolutive/gerund from ग्रह्): ‘having seized/taken’

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्रम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (quickly)

• एव: indeed
• एव: Avadhāraṇa (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphasis: indeed/just)

• विनश्यति: will perish/is destroyed
• विनश्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-नश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

Ravana, king of the demons, will perish soon for running away with your beloved Janaki just like a fish carrying away a fish-hook (which causes its destruction).

Characters & Entities

• Jatāyu
• Rāma
• Sītā (Jānakī)
• Rāvaṇa
• rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma is self-destructive: unjust grasping of what is forbidden brings ruin upon the wrongdoer.

What is the narrative situation?

Jatāyu consoles Rāma by predicting Rāvaṇa’s downfall through a vivid simile (fish and hook).

Which character virtue is emphasized?

Confidence in righteous retribution—faith that dharma ultimately prevails over violent wrongdoing.