Shloka 18

अम्बा च मम कैकेयी सुमित्रा च त्वया विभो।।3.62.18।।कौसल्या च यथान्यायमभिवाद्या ममाऽज्ञया।रक्षणीया प्रयत्नेन भवता सूक्तकारिणा।।3.62.19।।

ambā ca mama kaikeyī sumitrā ca tvayā vibho | kausalyā ca yathā-nyāyam abhivādyā mamājñayā | rakṣaṇīyā prayatnena bhavatā sūkta-kāriṇā || 3.62.18-19 ||

اور میری مائیں—کیکئی، سُمِترا اور کوسلیا—کو تم، اے صاحبِ جلال، میرے حکم سے دستور کے مطابق ادب سے پرنام کرنا؛ اور تم جو نیک مشورے پر عمل کرنے والے ہو، پوری کوشش سے ان کی حفاظت کرنا۔

अम्बाmother
अम्बा:
Karma (कर्म/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootambā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction: and)
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
कैकेयीKaikeyi
कैकेयी:
Karma (कर्म/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootkaikeyī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अम्बा इत्यस्य विशेष्य (apposition)
सुमित्राSumitra
सुमित्रा:
Karma (कर्म/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootsumitrā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
विभोO mighty one
विभो:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative), एकवचन
कौसल्याKausalya
कौसल्या:
Karma (कर्म/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootkausalyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
यथा-न्यायम्duly
यथा-न्यायम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + nyāya (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb: duly/according to propriety)
अभिवाद्याshould be saluted
अभिवाद्या:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootअभि + वद् (धातु)
Formभाव्य/कर्तव्य-अर्थे यत्-प्रत्यय (gerundive: "to be saluted"), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (कौसल्या) विशेषण
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
आज्ञयाby (my) command
आज्ञया:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootājñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
रक्षणीयाshould be protected
रक्षणीया:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formभाव्य/कर्तव्य-अर्थे अनीयर्-प्रत्यय (gerundive: "to be protected"), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अम्बा/कैकेयी/सुमित्रा/कौसल्या) समष्ट्यर्थे
प्रयत्नेनwith effort
प्रयत्नेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootprayatna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
भवताby you
भवता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootbhavat (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थक-सर्वनाम (honorific "by you")
सूक्तकारिणाby you, who act as instructed
सूक्तकारिणा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu-ukta (प्रातिपदिक) + kārin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारय/तत्पुरुषभाव: सूक्तं करोति), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भवता इत्यस्य विशेषण

My mother Kaikeyi, Sumitra and Kausalya should also be offered due obeisance. You should protect them with great effort, carrying out my instructions.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
K
Kaikeyī
S
Sumitrā
K
Kausalyā

FAQs

Respect and protection of elders is a binding duty: regardless of conflict or grief, one must honor mothers properly and ensure their safety—this is kula-dharma aligned with satya (upright conduct).

Rāma directs Lakṣmaṇa about proper conduct in Ayodhyā: offer respectful obeisance to the queens and protect them diligently.

Reverence and discipline—maintaining correct behavior toward elders even during crisis.