Home›Ramayana›Aranya Kanda›Sarga 60›Shloka 36
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 36

सीतान्वेषणविलापः

Rama’s Lament and Search for Sita

Devanagari script

इत्येवं विलपन्रामः परिधावन्वनाद्वनम्।क्वचिदुद्भ्रमते वेगात्क्वचिद्विभ्रमते बलात्।।3.60.36।।क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः।

Transliteration

ityevaṃ vilapan rāmaḥ paridhāvan vanād vanam | kvacid udbhramate vegāt kvacid vibhramate balāt || 3.60.36 || kvacin matta ivābhāti kāntānveṣaṇatatparaḥ |

Translation

یوں نوحہ کرتے ہوئے رام جنگل سے جنگل دوڑتا پھرا؛ کبھی تیزی کے سبب اچھل پڑتا، کبھی زور سے قدم بڑھاتا۔ اپنی کانتا کی تلاش میں یکسو، وہ کبھی کبھی دیوانہ سا دکھائی دیتا۔

Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध/वाक्योपसंहार (discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (निपातः/उद्धरणार्थकः) — indeclinable particle meaning “thus/so”
एवम्in that manner
एवम्:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (क्रियाविशेषणम्) — adverb “in this manner”
विलपन्lamenting / weeping
विलपन्:
कर्तृ (agent; qualifies रामः)
TypeVerb
Rootविलप् (धातुः) + शतृ (वर्तमानकाले कृदन्तः)
Formकृदन्तः (शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकालिकः) पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् — present active participle, nominative singular masculine
रामःRama
रामः:
कर्तृ (agent)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् — masculine nominative singular
परिधावन्running about
परिधावन्:
कर्तृ (agent; qualifies रामः)
TypeVerb
Rootपरि + धाव् (धातुः) + शतृ (वर्तमानकाले कृदन्तः)
Formकृदन्तः (शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकालिकः) पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् — present active participle, nominative singular masculine
वनात्from the forest
वनात्:
अपादान (source)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम् पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् — neuter ablative singular
वनम्to (another) forest
वनम्:
कर्म (goal/object of motion)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम् द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् — neuter accusative singular
क्वचित्somewhere
क्वचित्:
देशाधिकरण (locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (देशवाचक-अव्ययम्) — adverb “somewhere/at some place”
उद्भ्रमतेwhirls about / leaps about
उद्भ्रमते:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootउद् + भ्रम् (धातुः)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः) प्रथम-पुरुषः एकवचनम् आत्मनेपदम् — present indicative, 3rd person singular, middle voice
वेगात्from/with speed (due to speed)
वेगात्:
हेतु/निमित्त (cause)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् — masculine ablative singular (instrumental sense by cause/source)
क्वचित्somewhere
क्वचित्:
देशाधिकरण (locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (देशवाचक-अव्ययम्) — adverb “somewhere”
विभ्रमतेstaggers / roams about
विभ्रमते:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootवि + भ्रम् (धातुः)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः) प्रथम-पुरुषः एकवचनम् आत्मनेपदम् — present indicative, 3rd person singular, middle voice
बलात्by (his) strength / forcibly
बलात्:
हेतु/निमित्त (cause)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम् पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् — neuter ablative singular (cause/source; “by force/strength”)
क्वचित्somewhere
क्वचित्:
देशाधिकरण (locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (देशवाचक-अव्ययम्) — adverb “somewhere”
मत्तःmad / intoxicated
मत्तः:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् — masculine nominative singular (predicate/qualifier)
इवlike
इव:
उपमान (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (उपमानवाचक-निपातः) — comparative particle “like/as if”
आभातिappears / is seen
आभाति:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootआ + भा (धातुः)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः) प्रथम-पुरुषः एकवचनम् परस्मैपदम् — present indicative, 3rd person singular, active voice
कान्तान्वेषणतत्परःintent on searching for (his) beloved
कान्तान्वेषणतत्परः:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of रामः)
TypeAdjective
Rootकान्ता + अन्वेषण + तत्पर (प्रातिपदिकानि)
Formसमासः (तत्पुरुषः; षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘कान्तायाः अन्वेषणम्’ इति अन्वेषणम्; तस्मिन् तत्परः। पुंलिङ्गः प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् — masculine nominative singular
Context

Rama ran from forest to forest, now jumping, now taking strong strides, but all the time weeping, a madman busy in search of his beloved.

Characters & Entities
R
Rāma
S
Sītā
F
forest (vana)

FAQs

Dharma is perseverance in rightful duty despite emotional collapse: Rāma’s grief does not become inactivity; he continues the search with total commitment.

Rāma, crying, rushes wildly through the forest in desperate pursuit of any sign of Sītā.

Determination—his single-minded effort persists even when his mind seems unsteady from sorrow.

←Previous Verse
Next Verse→