Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

सीताविलापः रावणनिन्दा च

Sita’s Lament and Condemnation of Ravana

निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रात्रा महावने।।3.53.23।।राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश।स कथं राघवो वीरस्सर्वास्त्रकुशलो बली।।3.53.24।।न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्।

nimeṣāntara-mātreṇa vinā bhrātrā mahā-vane ||3.53.23||

rākṣasā nihatā yena sahasrāṇi caturdaśa |

sa kathaṃ rāghavo vīraḥ sarvāstra-kuśalo balī ||3.53.24||

na tvāṃ hanyāc charais tīkṣṇair iṣṭa-bhāryāpahāriṇam |

اس عظیم جنگل میں پلک جھپکنے بھر میں—اور بھائی کی مدد کے بغیر—جس نے چودہ ہزار راکشسوں کو واصلِ ہلاکت کیا، وہی رگھو کا وہیر، ہر اَستر میں ماہر اور زورآور رाघو کیسے تمہیں، اے اپنی پیاری بھاریہ کو اغوا کرنے والے، تیز تیروں سے قتل نہ کرے؟

निमेषान्तरमात्रेणin just a moment
निमेषान्तरमात्रेण:
करण/काल (Instrument/Time measure)
TypeNoun
Rootनिमेष + अन्तर + मात्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (बहुपद: "निमेषस्य अन्तरम्" + "मात्र"), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; adverbial instrumental
विनाwithout
विना:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; उपपद with तृतीया = "without"
भ्रात्रा(his) brother
भ्रात्रा:
सह/वियोग (Without/विना-योग)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; governed by विना
महावनेin the great forest
महावने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमहा + वन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (महद् वनम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
राक्षसाःdemons
राक्षसाः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निहताःwere slain
निहताः:
क्रिया (Passive predicate)
TypeVerb
Rootनि + हन् (धातु)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicate with implied passive "were slain"
येनby whom
येन:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; relative pronoun referring to Rāghava
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
विशेष्य/संख्या (Count)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; with numeral caturdaśa = 14 thousands
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
विशेषण
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formद्विगु/संख्यावाचक; indeclinable-like numeral used to qualify सहस्राणि
सःhe
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कथम्how
कथम्:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (how)
राघवःRaghava (Rama)
राघवः:
कर्ता
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वीरःhero
वीरः:
कर्ता
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to राघवः
सर्वास्त्रकुशलःskilled in all weapons
सर्वास्त्रकुशलः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसर्व + अस्त्र + कुशल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ("सर्वेषु अस्त्रेषु कुशलः"), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifies राघवः
बलीstrong
बली:
विशेषण
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifies राघवः
not
:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय; with optative gives rhetorical question
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
हन्यात्would kill
हन्यात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
शरैःwith arrows
शरैः:
करण
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
तीक्ष्णैःsharp
तीक्ष्णैः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; qualifies शरैः
इष्टभार्यापहारिणम्the abductor of (his) beloved wife
इष्टभार्यापहारिणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइष्ट + भार्या + अपहारिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ("इष्टा भार्या" कर्मधारय + "अपहारिन्" = wife-stealer), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; in apposition to त्वाम्

Rama has killed fourteen thousand demons alone without his brother within a moment. He is a strong warrior and well-versed in the use of all kinds of weapons. You have stolen his loving wife. How can he live without killing you.

S
Sītā
R
Rāvaṇa
R
Rāma (Rāghava)
L
Lakṣmaṇa (implied by “brother”)
M
mahāvana (great forest)
R
rākṣasas (fourteen thousand)

FAQs

Violation of marital and social dharma (abducting another’s wife) invites rightful retribution; dharma protects the innocent through the strength of the righteous.

Sītā warns Rāvaṇa of Rāma’s proven power—his prior destruction of vast rākṣasa forces—and predicts Rāvaṇa’s death for the crime of abduction.

Rāma’s heroism and righteous competence: strength and mastery of arms are portrayed as instruments of justice when aligned with dharma.