Shloka 44

सीताहरण

विलापः / The Lament at Jatāyu and the Abduction of Sītā

Devanagari script

ततस्तु सा चारुदती शुचिस्मिता विनाकृता बन्धुजनेन मैथिली।अपश्यती राघवलक्ष्मणावुभौ विवर्णवक्त्राभयभारपीडिता।।।।

Transliteration

tatas tu sā cāru-datī śuci-smitā vinākṛtā bandhu-janena maithilī |

apaśyatī rāghava-lakṣmaṇāv ubhau vivarṇa-vaktrā bhaya-bhāra-pīḍitā ||

Translation

پھر وہ میتھلی—خوبصورت دانتوں والی، پاکیزہ مسکراہٹ والی—اپنے اہلِ خانہ سے جدا کر دی گئی۔ راگھو اور لکشمن دونوں کو نہ دیکھ سکی؛ خوف کے بوجھ سے دبی ہوئی اس کا چہرہ زرد پڑ گیا۔

Word by Word

• खम्: the sky
• खम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: ख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थे (as goal)

• उत्पतन्तम्: flying up
• उत्पतन्तम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Verb
• Root: उद् + पत् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying तम्)

• तम्: him
• तम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (refers to Rāvaṇa)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: हेतु/पूर्वक्रिया (पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• मैथिली: Maithilī
• मैथिली: कर्तृ (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मैथिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जनकात्मजा: Janaka's daughter
• जनकात्मजा: कर्तृ (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जनक-आत्मजा (प्रातिपदिक; जनक + आत्मजा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जनकस्य आत्मजा)

• दुःखिता: sorrowful
• दुःखिता: कर्तृ (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुःखित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying मैथिली)

• परमोद्विग्ना: greatly agitated
• परमोद्विग्ना: कर्तृ (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम-उद्विग्न (प्रातिपदिक; परम + उद्विग्न)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः; विशेषणम्

• भये: in fear
• भये: अधिकरण (अधिकरणकारक)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (locative)

• महति: great
• महति: अधिकरण (अधिकरणकारक)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying भये)

• वर्तिनी: remaining/being
• वर्तिनी: कर्तृ (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being/remaining’ (state adjective)

Context

Terribly frightened, the beautiful lady (Sita) cried bitterly, 'O Rama, O Lakshmana, save me', as if they were close by and were listening to her.

Characters & Entities

• Sītā (Maithilī)
• Rāma (Rāghava)
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown through the tragedy of its violation: separation from rightful protectors and kin is depicted as a consequence of adharma, calling attention to the duty to safeguard family and the innocent.

What is the narrative situation?

After being seized, Sītā is isolated from her relatives and cannot see Rāma and Lakṣmaṇa, heightening her fear.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s purity and dignity (śuci-smitā), maintained even as she suffers—her character is described in terms of auspiciousness and grace, not moral collapse.