Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

सीताहरण

विलापः / The Lament at Jatāyu and the Abduction of Sītā

ह्रियमाणां तु वैदेहीं दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः।प्रतिध्वस्तप्रभश्श्रीमानासीत्पाण्डरमण्डलः।।।।

hriyamāṇāṃ tu vaidēhīṃ dṛṣṭvā dīno divākaraḥ |

pratidhvasta-prabhaḥ śrīmān āsīt pāṇḍara-maṇḍalaḥ ||

وَیدَہی کو اغوا ہوتے دیکھ کر جلیلُ القدر سورج بھی غمگین ہو گیا؛ اس کی تابانی ماند پڑ گئی اور اس کے قرص کے گرد ایک زرد سا ہالہ نمودار ہوا۔

ह्रियमाणाम्being carried away
ह्रियमाणाम्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि (Present passive) शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle), स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनस्य (Acc. sg. f.) विशेषणरूपेण (agreeing with वैदेहीम्)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे ‘but/indeed’
वैदेहीम्Vaidehī (Sītā)
वैदेहीम्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (singular)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
हेतु/पूर्वक्रिया (पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘having seen’
दीनःdistressed
दीनः:
कर्तृ (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (qualifying दिवाकरः)
दिवाकरःthe Sun
दिवाकरः:
कर्तृ (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रतिध्वस्तप्रभःwith lustre dimmed
प्रतिध्वस्तप्रभः:
कर्तृ (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रतिध्वस्त-प्रभ (प्रातिपदिक; प्रतिध्वस्त + प्रभा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (prabhāyāḥ pratidhvaṃsaḥ → pratidhvastaprabhaḥ), विशेषणम् (qualifying दिवाकरः)
श्रीमान्splendid/glorious
श्रीमान्:
कर्तृ (कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्रीमन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying दिवाकरः)
आसीत्was/became
आसीत्:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पाण्डरमण्डलःthe pale disk (orb)
पाण्डरमण्डलः:
कर्तृ (कर्ता)
TypeNoun
Rootपाण्डर-मण्डल (प्रातिपदिक; पाण्डर + मण्डल)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (pāṇḍaraṃ maṇḍalam)

The young deer full of fear and distress looked again and again with eyes blurred with tears at the direction in which Sita went. And wept.

S
Sītā (Vaidehī)
D
Divākara (Sun)

FAQs

The verse suggests that adharma is not merely personal wrongdoing but a rupture in the moral-cosmic order; even the Sun is portrayed as reacting to the injustice.

As Sītā is abducted, nature and the cosmos respond with ominous, sorrowful signs.

Sītā’s inherent sanctity and moral centrality—her violation registers as a universal ethical disturbance.