Shloka 17

सीताहरण

विलापः / The Lament at Jatāyu and the Abduction of Sītā

Devanagari script

तस्याः कौशेयमुद्धूतमाकाशे कनकप्रभम्।बभौ चादित्यरागेण ताम्रमभ्रमिवातपे।।।।

Transliteration

tasyāḥ kauśeyam uddhūtam ākāśe kanakaprabham |

babhau cādityarāgeṇa tāmram abhram ivātape ||

Translation

اس کا ریشمی لباس جو آکاش میں اُڑ کر سونے کی سی دمک دکھا رہا تھا، سورج کی سرخی سے رنگین ہو کر دھوپ میں تانبئی بادل کی مانند نظر آیا۔

Word by Word

• तस्याः: of her
• तस्याः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्

• परमकल्याण्याः: of the most auspicious (lady)
• परमकल्याण्याः: सम्बन्ध (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + कल्याणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; 'तस्याः' इत्यस्य विशेषणम्

• ताम्राणि: copper-red
• ताम्राणि: कर्ता (Karta; subject of passive)
• Type: Adjective
• Root: ताम्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; 'पद्मपत्राणि' इत्यस्य विशेषणम्

• सुरभीणि: fragrant
• सुरभीणि: कर्ता (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सुरभि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; 'पद्मपत्राणि' इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• पद्मपत्राणि: lotus petals/leaves
• पद्मपत्राणि: कर्ता (Karta; subject of passive)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (padmasya patrāṇi)

• वैदेह्याः: of Vaidehi (Sita)
• वैदेह्याः: सम्बन्ध (Genitive; source/possessor)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्

• अभ्यकीर्यन्त: were showered/scattered upon
• अभ्यकीर्यन्त: क्रिया (Passive action)
• Type: Verb
• Root: अभि + किॄ (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (passive sense: were scattered upon)

• रावणम्: Ravana
• रावणम्: कर्म (Karma; patient/target in passive)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

Context

As the golden-coloured garment worn by Sita blew in the wind, it looked like a copper-coloured cloud illumined by the evening Sun in the sky.

Characters & Entities

• Sītā (implied)
• Ākāśa (sky)
• Āditya (sun)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Though not overtly moralizing, the verse supports a dharmic reading: Sītā’s purity is aesthetically foregrounded, implying that dharma possesses an enduring radiance even during injustice.

What is the narrative situation?

During the aerial abduction, Sītā’s garment billows and is compared to a sun-reddened cloud.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s auspicious presence—suggested through luminous imagery rather than direct praise.