HomeRamayanaAranya KandaSarga 5Shloka 13

Shloka 13

रामोऽथ रथमुद्दिश्य लक्ष्मणायप्रदर्शयन्।।3.5.12।।अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टमद्भुतं पश्य लक्ष्मण।प्रतपन्तमिवादित्यमन्तरिक्षगतं रथम्।।3.5.13।।

rāmo ’tha ratham uddiśya lakṣmaṇāya pradarśayan || 3.5.12 ||

arciṣmantaṁ śriyā juṣṭam adbhutaṁ paśya lakṣmaṇa |

pratapantam ivādityam antarikṣagataṁ ratham || 3.5.13 ||

تب رام نے رتھ کی طرف اشارہ کرتے ہوئے لکشمن کو دکھایا اور کہا: “دیکھو لکشمن! یہ عجیب و غریب، شعاعوں سے دمکتا ہوا رتھ، شری سے مزین، آکاش میں سورج کی مانند جگمگا رہا ہے۔”

अर्चिष्मन्तम्radiant, flame-bearing
अर्चिष्मन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअर्चिष्मन्त् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; adjective qualifying रथम्
श्रियाwith splendor/fortune
श्रिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), एकवचन; instrumental ‘with splendor’
जुष्टम्endowed with, graced by
जुष्टम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootजुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘endowed/attended by’ qualifying रथम्
अद्भुतम्wonderful, marvelous
अद्भुतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअद्भुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying रथम्
पश्यsee! behold!
पश्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
लक्ष्मणO Lakshmana
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन
प्रतपन्तम्shining, blazing
प्रतपन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र-तप् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्त (शतृ-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying रथम्
इवlike, as if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
आदित्यम्the Sun
आदित्यम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object of comparison with इव
अन्तरिक्षगतम्gone into the sky; sky-borne
अन्तरिक्षगतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्तरिक्ष + गत (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formतत्पुरुष-समास (सप्तमी-तत्पुरुष: अन्तरिक्षे गतः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying रथम्
रथम्chariot
रथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Pointing at the chariot, Rama said, Lakshmana, see this wonderful, effulgent chariot endowed with grace is shining like the Sun in the sky.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
C
Chariot (Indra’s, in context)
S
Sun (Āditya)

FAQs

Dharma involves cultivated perception: recognizing signs of the divine and responding with respectful attention rather than distraction or fear.

Rāma draws Lakṣmaṇa’s attention to a brilliant celestial chariot visible in the sky.

Rāma’s instructive leadership—he teaches by directing attention and framing what is seen with clarity.