Shloka 1

शरभङ्गाश्रमगमनम् तथा इन्द्रदर्शनम्

Approach to Sarabhanga’s Hermitage and the Vision of Indra

Devanagari script

हत्वा तु तं भीमबलं विराधं राक्षसं वने।ततस्सीतां परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान्।।3.5.1।।अब्रवील्लक्ष्मणं रामो भ्रातरं दीप्ततेजसम्।

Transliteration

hatvā tu taṁ bhīmabalaṁ virādhaṁ rākṣasaṁ vane |

tatas sītāṁ pariṣvajya samāśvāsya ca vīryavān || 3.5.1 ||

abravīl lakṣmaṇaṁ rāmo bhrātaraṁ dīptatejasam |

Translation

جنگل میں بھیانک قوت والے راکشس وِرادھ کو قتل کرنے کے بعد، پرَاکرمی رام نے سیتا کو گلے لگایا اور اسے تسلی دی؛ پھر وہ اپنے درخشاں تیج والے بھائی لکشمن سے مخاطب ہوا۔

Word by Word

• हत्वा: having killed
• हत्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकालिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हन् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (prior action) — “having killed”

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (निपात)
• Form: निपातः (particle); विरोध/अन्वयार्थे (emphasis/contrast)

• तम्: that (him)
• तम्: कर्म (object of हत्वा)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular masculine)

• भीमबलम्: of terrible strength
• भीमबलम्: विशेषण (of कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भीम + बल (प्रातिपदिके) (भीमबल-)
• Form: कर्मधारय-समासः (भीमं बलं यस्य/भीमं बलम्); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (acc. sg. neut.); विशेषणम् (qualifies विराधम्)

• विराधम्: Virādha
• विराधम्: कर्म (object of हत्वा)
• Type: Noun
• Root: विराध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular masculine); तम् इति सर्वनामस्य विशेष्यः

• राक्षसम्: the demon
• राक्षसम्: कर्म (apposition to विराधम्)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular masculine); विराधस्य अपपद-विशेषणम् (appositional descriptor)

• वने: in the forest
• वने: अधिकरण (location)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (locative singular neuter)

• ततः: thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
• Form: अव्ययम् (adverb); कालवाचकः (temporal) — “thereafter”

• सीताम्: Sītā
• सीताम्: कर्म (object of परिष्वज्य/समाश्वास्य)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular feminine)

• परिष्वज्य: having embraced
• परिष्वज्य: क्रियाविशेषण (पूर्वकालिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + √स्वज् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-समकक्षः)
• Form: ल्यबन्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया — “having embraced”

• समाश्वास्य: having consoled
• समाश्वास्य: क्रियाविशेषण (पूर्वकालिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √श्वस् (धातु) (आश्वासने) + ल्यप्
• Form: ल्यबन्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया — “having consoled/reassured”

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• वीर्यवान्: heroic; possessed of valor
• वीर्यवान्: कर्तृ (as qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक) (वीर्य + वत्)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. masc.); विशेषणम् (qualifies रामः)

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु) (वचने)
• Form: लङ्-लकारः (imperfect/past); प्रथम-पुरुषः एकवचनम् (3rd person singular); परस्मैपदम्

• लक्ष्मणम्: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणम्: कर्म (object of अब्रवीत्)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular masculine)

• रामः: Rāma
• रामः: कर्तृ (subject of अब्रवीत्)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular masculine)

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: कर्म (apposition to लक्ष्मणम्)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular masculine); लक्ष्मणस्य विशेषण-रूपेण (apposition)

• दीप्ततेजसम्: of blazing splendor
• दीप्ततेजसम्: विशेषण (of कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त + तेजस् (प्रातिपदिके) (दीप्ततेजस्-)
• Form: कर्मधारय-समासः (दीप्तं तेजो यस्य/दीप्तं तेजः); पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (acc. sg. masc.); विशेषणम् (qualifies लक्ष्मणम्/भ्रातरम्)

Context

On killing Viradha, the demon of terrific strength, heroic Rama embraced Sita, consoled her and said to his brother Lakshmana, glowing like fire:

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Lakṣmaṇa
• Virādha
• Forest (Daṇḍaka context)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma integrates strength with compassion: Rāma removes danger (kṣātra duty) and then immediately offers reassurance and care to Sītā.

What is the narrative situation?

Virādha has been slain; Sītā is shaken, and Rāma consoles her before turning to counsel Lakṣmaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s protective compassion—courage in action followed by tenderness toward those under his care.