Shloka 5

शूर्पणखाया रावणं प्रति नीत्युपदेशः

Surpanakha’s Political Admonition to Ravana

Devanagari script

अयुक्तचारं दुर्दर्शमस्वाधीनं नराधिपम्।वर्जयन्ति नरा दूरान्नदीपङ्कामिव द्विपाः।।।।

Transliteration

ayuktacāraṃ durdarśam asvādhīnaṃ narādhipam | varjayanti narā dūrān nadīpaṅkām iva dvipāḥ ||

Translation

جس بادشاہ کی چال ڈھال بے ڈھنگی ہو، جس تک رسائی دشوار ہو اور جو اپنے نفس پر قابو نہ رکھتا ہو—لوگ اس سے دور رہتے ہیں، جیسے ہاتھی دور سے ہی کیچڑ بھری ندی سے بچتے ہیں۔

Word by Word

• अयुक्तचारम्: one who has not employed spies
• अयुक्तचारम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ + युक्त + चार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (न युक्तः चारः यस्य/यत्र = without spies employed); पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दुर्दर्शम्: hard to meet/see (inaccessible)
• दुर्दर्शम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुर् + दर्श (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (दु: + दर्श = hard to see/approach); पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अस्वाधीनम्: not self-controlled/dependent
• अस्वाधीनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ + स्वाधीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नराधिपम्: king
• नराधिपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नराणाम् अधिपः); पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• वर्जयन्ति: avoid/shun
• वर्जयन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; धातु: √वृज् (to avoid/shun)

• नराः: people/men
• नराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन

• दूरात्: from a distance
• दूरात्: Apadana (अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-अर्थे अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अव्यय (adverbial ablative sense: from afar)

• नदीपङ्काम्: mud of a river / muddy river
• नदीपङ्काम्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: नदी + पङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नद्याः पङ्कः/पङ्का); स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इव: like
• इव: Upama-sambandha (उपमा-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• द्विपाः: elephants
• द्विपाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Context

O Ravana! you are evil-minded. You are devoid of all these good qualities. Your spies could not know that there had been a great massacre of your fellow-demons.

Characters & Entities

• Śūrpaṇakhā
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A ruler must be vigilant and reachable; good governance uses awareness (cāra) and self-control to protect society.

What is the narrative situation?

Śūrpaṇakhā criticizes Rāvaṇa’s failures in administration—especially lack of intelligence-gathering and approachability.

Which character virtue is emphasized?

Vigilance and accessibility: a king should be informed, self-governed, and available to his people.