Home›Ramayana›Aranya Kanda›Sarga 31›Shloka 46
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 46

अकम्पनवृत्तान्तः

Akampana Reports Janasthana; Ravana Plans Sita’s Abduction

Devanagari script

विशुद्धवंशाभिजनाग्रहस्त स्तेजोमदस्संस्थितदोर्विषाणः।उदीक्षितुं रावण नेह युक्तः स संयुगे राघवगन्धहस्ती।।3.31.46।।

Transliteration

viśuddha-vaṃśābhijanāgra-hastaḥ tejo-madaḥ saṃsthita-dor-viṣāṇaḥ | udīkṣituṃ rāvaṇa neha yuktaḥ sa saṃyuge rāghava-gandha-hastī || 3.31.46 ||

Translation

اے راون! اس رن کا گندھ ہاتھی—راغھو—کا سامنا کرنا یہاں روا نہیں؛ اس کا پاکیزہ نسب اس کی زورآور سونڈ ہے، اس کی تابناک شجاعت اس کا مستی کا مد ہے، اور اس کے مضبوط بازو اس کے دانت ہیں، جو جنگ کے لیے مستعد کھڑے ہیں۔

Word by Word
असौthat (one)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)
रण-अन्तःbattle-front
रण-अन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘रणस्य अन्तः’ (battle-front/edge)
स्थिति-संधि-वालःwhose tail is at the waist-joint (like a lion)
स्थिति-संधि-वालः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्थिति (प्रातिपदिक) + संधि (प्रातिपदिक) + वाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य वालः (पुच्छः) स्थितिसन्धौ (कट्यां) भवति’ (metaphor)
विदग्ध-रक्षः-मृग-हाslayer of the demon-deer (learned demons)
विदग्ध-रक्षः-मृग-हा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविदग्ध (प्रातिपदिक) + रक्षस् (प्रातिपदिक) + मृग (प्रातिपदिक) + हन् (धातु→हा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘रक्षोमृगान् हन्ति’ + विशेषण ‘विदग्ध’
नृ-सिंहःman-lion
नृ-सिंहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक) + सिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; कर्मधारयः ‘नरः सिंह इव’
सुप्तःasleep
सुप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्वप् (धातु)
Formक्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘asleep’
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया एकवचन (Instr sg)
बोधयितुम्to awaken
बोधयितुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formतुमुन् (infinitive), अव्यय; णिच् (causative) ‘to awaken’
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
युक्तःproper
युक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु)
Formक्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘proper/fit’
शर-अङ्ग-पूर्णःwhose limbs are full of arrows
शर-अङ्ग-पूर्णः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशर (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य अङ्गानि शरैः पूर्णानि’ (metaphor: arrows as nails)
निशित-असि-दंष्ट्रःwhose fangs are like sharp swords
निशित-असि-दंष्ट्रः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिशित (प्रातिपदिक) + असि (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य दंष्ट्राः निशितासयः इव’
Context

Rama is like a mighty tusker. His pure and high birth is his trunk. His well-built and strong arms are his tusks. His brilliance in his ichor. Nobody can face this intoxicated elephant in battle.

Characters & Entities
R
Rāvaṇa
R
Rāghava (Rāma)

FAQs

Dharma is tied to recognizing true strength rooted in virtue: Rāma’s power is presented as arising from purity of lineage and righteous valor, warning that attacking such a person invites moral and practical ruin.

Mārīca describes Rāma’s formidable nature through an elephant metaphor to deter Rāvaṇa from provoking him.

Rāma’s kṣātra-tejas (royal martial radiance) grounded in nobility and disciplined power.

←Previous Verse
Next Verse→