Shloka 25

महोत्पात-लक्षणानि

Omens before Khara’s Assault

Devanagari script

सा तस्य गर्जितं श्रुत्वा राक्षसस्य महाचमूः।।।।प्रहर्षमतुलं लेभे मृत्युपाशावपाशिता।

Transliteration

sā tasya garjitaṃ śrutvā rākṣasasya mahācamūḥ | praharṣam atulaṃ lēbhē mṛtyupāśāvapāśitā ||

Translation

اس راکشس کی گرج سن کر وہ عظیم لشکر—جو پہلے ہی مرتیو کے پاش میں جکڑا ہوا تھا—ناقابلِ پیمائش جوش و سرور میں ڈوب گیا۔

Word by Word

• सा: she/that (army)
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी

• गर्जितम्: roar
• गर्जितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: √गर्ज् (धातु); गर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक, past participle/nominalized)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive), अव्ययभाव

• राक्षसस्य: of the demon
• राक्षसस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी

• महाचमूः: great army
• महाचमूः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + चमू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा

• प्रहर्षम्: joy
• प्रहर्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रहर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया

• अतुलम्: immeasurable
• अतुलम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; विशेषण

• लेभे: obtained/experienced
• लेभे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• मृत्यु-पाश-अवपाशिता: ensnared in the noose of death
• मृत्यु-पाश-अवपाशिता: Karta-anvaya (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक) + पाश (प्रातिपदिक) + अवपाशित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पाश्/पश्? denom. sense 'to bind', with अव-; past participle)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषण

Context

Fallen into the death-trap, the great army of the demon, felt very happy on hearing Khara roaring.

Characters & Entities

• Khara
• Rākṣasa army (mahācamū)
• Mṛtyu (Death, implied via mṛtyupāśa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma warns that collective excitement can mask impending ruin; when a group follows adharma, it may celebrate even as it moves toward destruction.

What is the narrative situation?

Khara’s boasts energize his army, though the narration signals that they are headed toward death.

Which character virtue is emphasized?

Discernment and sober counsel are needed in leadership and followership; the army shows reckless enthusiasm instead.