Shloka 17

खरस्य सैन्योद्योगः

Khara Mobilizes the Janasthana Host

Devanagari script

निशाम्य तु रथस्थं तं राक्षसा भीमविक्रमाः।तस्थुस्संपरिवार्यैनं दूषणं च महाबलम्।।3.22.17।।

Transliteration

niśāmya tu rathasthaṃ taṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ |

tasthuḥ saṃparivārya enaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam || 3.22.17 ||

Translation

اسے رتھ پر بیٹھا دیکھ کر، ہولناک پرाकرم والے راکشسوں نے اسے گھیر لیا اور تیار کھڑے ہو گئے—اور ان کے ساتھ مہابلی دُوشن بھی تھا۔

Word by Word

• निशाम्य: having seen
• निशाम्य: पूर्वकाल (Prior action; adverbial to तस्थुः)
• Type: Verb
• Root: नि + शम्/शा (धातु; ‘नि-शम्’ = to observe) → निशाम्य (ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive) — ‘having seen/observed’

• तु: indeed
• तु: वाक्योपपद
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयार्थक-निपात (particle: ‘but/indeed’)

• रथस्थम्: seated on the chariot
• रथस्थम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: रथ + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम्-शब्दस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः (रथे स्थितः = seated on the chariot)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मपदम् (object of निशाम्य)

• राक्षसाः: demons
• राक्षसाः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृपदम्

• भीमविक्रमाः: of terrible prowess
• भीमविक्रमाः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: भीम + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; राक्षसाः-शब्दस्य विशेषणम्; कर्मधारयः (भीमः विक्रमः येषाम् = of terrible prowess)

• तस्थुः: stood
• तस्थुः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → तस्थुः
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम् — ‘stood’

• सम्परिवार्य: having surrounded
• सम्परिवार्य: पूर्वकाल (Prior action; adverbial to तस्थुः)
• Type: Verb
• Root: सम् + परि + वृ (धातु) → परिवार्य (ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — ‘having surrounded’

• एनम्: him
• एनम्: कर्म (object of सम्परिवार्य)
• Type: Noun
• Root: एतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एनद्-प्रयोगः)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम — ‘this him’ (i.e., him)

• दूषणम्: Dūṣaṇa
• दूषणम्: कर्म (appositive object)
• Type: Noun
• Root: दूषण (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; एनम्-इत्यस्य समानाधिकरणम् (apposition) — ‘Dūṣaṇa’

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• महाबलम्: very strong
• महाबलम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महā + बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दूषणम्-शब्दस्य विशेषणम्; कर्मधारयः (महद् बलं यस्य = very strong)

Context

The demons of terrific prowess surounded Khara and Dusana and stood by, when they saw both of them mounting the chariot.

Characters & Entities

• Khara
• Dūṣaṇa
• rākṣasas
• chariot

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Loyalty and unity are powerful forces; dharma distinguishes faithful service to righteousness from mere factional loyalty that enables wrongdoing.

What is the narrative situation?

After Khara mounts, the assembled rākṣasa warriors form up around their leaders in readiness to depart.

Which character virtue is emphasized?

Cohesion and obedience within the force—organizational strength, though ethically misdirected.